Podsumowanie

Na rynku pracy gospodarstwa domowe tworzą stronę podażową, a przedsiębiorstwa popytową. Na rynku kapitału finansowego gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa mogą znajdować się po obu stronach rynku: są dostawcami kapitału finansowego, gdy oszczędzają lub dokonują inwestycji finansowych, oraz zgłaszają zapotrzebowanie na kapitał finansowy, gdy zaciągają pożyczki lub otrzymują kapitał za pośrednictwem rynków finansowych lub sektora bankowego.

W analizie popytu i podaży na rynkach pracy możemy mierzyć cenę na podstawie otrzymywanego rocznego wynagrodzenia lub stawki godzinowej. Ilość pracy możemy mierzyć na różne sposoby, np. liczbą zatrudnionych pracowników lub przepracowanych godzin.

Czynniki, które mogą przesunąć krzywą popytu na pracę, obejmują: zmianę zapotrzebowania na towar wytwarzany dzięki zatrudnieniu, zmianę procesu produkcyjnego (zużywanie mniejszej lub większej ilości tego czynnika produkcji) oraz zmianę polityki państwa wpływającą na ilość siły roboczej, jaką przedsiębiorstwa chcą zatrudnić przy danym poziomie wynagrodzeń. Popyt może również wzrosnąć lub spaść (przesunąć się) w odpowiedzi na zmiany w poziomie wykształcenia i doświadczenia pracowników, technologię, liczbę przedsiębiorstw oraz dostępność i ceny innych czynników produkcji, którymi można zastąpić pracę.

Główne czynniki mogące przesunąć krzywą podaży pracy to: atrakcyjność pracy dla pracowników (w porównaniu z czasem wolnym), polityka państwa, która ogranicza lub zwiększa liczbę pracowników odpowiednio przeszkolonych do wykonywania konkretnej pracy, liczba pracowników w gospodarce oraz wymagane wykształcenie.

Przedsiębiorstwo potrzebuje pracy ze względu na jej wartość. Zatrudnieni pracownicy zwiększają produkcję przedsiębiorstwa, co oznacza, że ich praca jest źródłem przyrostu produktu, czyli produktu krańcowego. Wraz ze wzrostem zatrudnienia krańcowy produkt pracy maleje, zgodnie z prawem malejących przychodów krańcowych. Dla przedsiębiorstwa działającego na rynku dóbr i usług w warunkach doskonałej konkurencji wartość każdego kolejnego zatrudnionego pracownika będzie równa wartości krańcowego produktu jego pracy, którą definiujemy jako krańcowy produkt pracy pomnożony przez stałą cenę produktu. Dla przedsiębiorstwa, które nie działa na rynku doskonale konkurencyjnym, właściwym parametrem pozwalającym określić wartość pracownika dla firmy jest krańcowy przychód z pracy, który definiujemy jako iloczyn krańcowego produktu pracy i krańcowego przychodu. Firmy maksymalizujące zysk zatrudniają siłę roboczą do momentu, w którym rynkowa płaca jest równa korzyści związanej z zatrudnieniem ostatniego pracownika. Na konkurencyjnym rynku pracy płacę rynkową określamy poprzez interakcję między podażą a popytem na pracę.

Monopson na rynku pracy to jedyny pracodawca, może więc oferować dowolną płacę, zależnie od rynkowej podaży siły roboczej. Oznacza to, że jeśli monopson proponuje zbyt niską płacę, może nie znaleźć wystarczającej liczby chętnych do pracy. Aby pozyskać więcej pracowników, musi ustalić wyższą płacę, a krańcowy koszt zatrudnienia dodatkowego pracownika jest wyższy niż płaca. Aby zmaksymalizować zyski, monopson będzie zatrudniał pracowników do momentu, w którym krańcowy koszt pracy zrówna się z jego popytem na pracę. Skutkuje to niższym poziomem zatrudnienia i wynagrodzeń niż zapewniałby doskonale konkurencyjny rynek pracy.

Dyskryminacja na rynku pracy ma miejsce wtedy, gdy pracodawcy płacą zróżnicowane wynagrodzenia pracownikom mającym jednakowe wykształcenie, doświadczenie i umiejętności – ze względu na rasę, płeć, religię, wiek lub niepełnosprawność. W Stanach Zjednoczonych kobiety zarabiają średnio mniej niż pracownicy płci męskiej, z kolei czarnoskórzy otrzymują średnio niższe pensje niż biali. Istnieją pewne kontrowersje co do tego, które z niedyskryminacyjnych różnic w wykształceniu i doświadczeniu zawodowym mogą uzasadniać te różnice w zarobkach. Wolny rynek może pozwolić na dyskryminację, ale groźba utraty części zysków lub odejścia produktywnych pracowników stwarza również zachęty dla przedsiębiorstw, by zaniechały zachowań dyskryminacyjnych.

Ceną na rynkach finansowych jest stopa zwrotu, jaką podmioty dostarczające kapitał (pożyczkodawcy) spodziewają się uzyskać za zaoferowane pożyczkobiorcom środki finansowe. Najczęściej taką stopą zwrotu jest stopa procentowa. Natomiast wielkość produkcji na tym rynku to wartość pieniędzy przepływających od tych, którzy dostarczają środki finansowe, do tych, którzy ich potrzebują.

Krzywa podaży środków finansowych przeznaczonych na konkretną inwestycję może ulec przesunięciu w związku z dwoma czynnikami: zmianą obecnego poziomu konsumpcji oraz zmianą poziomu ryzyka lub stopy zwrotu z tej konkretnej inwestycji w relacji do innych sposobów wykorzystania kapitału. Czynniki, które mogą zmienić popyt na środki finansowe, obejmują przede wszystkim przewidywania przedsiębiorców i konsumentów odnoszące się do przyszłości, ponieważ inwestycje finansowe wykorzystujące pożyczony kapitał ze swej istoty spłacane są w przyszłości.

System cen rynkowych zapewnia wysoce efektywny mechanizm dystrybuowania informacji o względnych niedoborach dóbr i usług, siły roboczej i środków finansowych. Uczestnicy rynku nie muszą wiedzieć, dlaczego ceny się zmieniły, a jedynie, że zmiany te wymagają od nich ponownego rozważenia wcześniejszych decyzji dotyczących zakupu lub sprzedaży. Mechanizmy kontroli cen, takie jak ceny minimalne i maksymalne, ukrywają informacje o realnej skali niedoborów na rynkach, a tym samym powodują niewłaściwą alokację zasobów.