Przejdź do treściPrzejdź do informacji o dostępnościMenu skrótów klawiszowych
Logo OpenStax

Menu
Spis treści
  1. Przedmowa
  2. 1 Wstęp do mikroekonomii
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 1.1 Czym jest ekonomia i dlaczego jest ona ważna?
    3. 1.2 Mikroekonomia i Makroekonomia
    4. 1.3 Jak ekonomiści wykorzystują teorie i modele do zrozumienia problemów ekonomicznych
    5. 1.4 Jak zorganizować gospodarkę: przegląd systemów gospodarczych
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Pytania sprawdzające
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
  3. 2 Wybory w świecie rzadkości zasobów
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 2.1 Jak ludzie dokonują wyborów w oparciu o ograniczenia budżetowe
    3. 2.2 Krzywa możliwości produkcyjnych i wybory społeczne
    4. 2.3 Konfrontacja z zastrzeżeniami do podejścia ekonomicznego
    5. Kluczowe pojęcia
    6. Podsumowanie
    7. Pytania sprawdzające
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Problemy
  4. 3 Popyt i podaż
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 3.1 Podaż, popyt i równowaga na rynku dóbr i usług
    3. 3.2 Pozacenowe determinanty popytu i podaży
    4. 3.3 Czteroetapowy proces zmiany ceny i ilości równowagi na rynku
    5. 3.4 Cena maksymalna i cena minimalna
    6. 3.5 Popyt, podaż i efektywność
    7. Kluczowe pojęcia
    8. Podsumowanie
    9. Pytania sprawdzające
    10. Sprawdź wiedzę
    11. Ćwicz myślenie krytyczne
    12. Problemy
  5. 4 Elastyczność
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 4.1 Elastyczność cenowa popytu i podaży
    3. 4.2 Skrajne przypadki elastyczności
    4. 4.3 Elastyczność a cena
    5. 4.4 Pozacenowe parametry elastyczności
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Pytania sprawdzające
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
    11. Problemy
  6. 5 Wybory konsumenta
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 5.1 Wybory konsumpcyjne
    3. 5.2 Jak zmiany dochodów wpływają na wybory konsumentów
    4. 5.3 Ekonomia behawioralna: inne podejście do wyborów konsumenckich
    5. Kluczowe pojęcia
    6. Podsumowanie
    7. Pytania sprawdzające
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Problemy
  7. 6 Teoria podaży, kosztów i struktur rynku
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 6.1 Koszty całkowite i księgowe, zysk księgowy i zysk ekonomiczny
    3. 6.2 Produkcja w krótkim okresie
    4. 6.3 Koszty w krótkim okresie
    5. 6.4 Produkcja w długim okresie
    6. 6.5 Koszty w długim okresie
    7. Kluczowe pojęcia
    8. Podsumowanie
    9. Pytania sprawdzające
    10. Sprawdź wiedzę
    11. Ćwicz myślenie krytyczne
    12. Problemy
  8. 7 Konkurencja doskonała
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 7.1 Specyfika konkurencji doskonałej jako struktury rynku
    3. 7.2 Jak przedsiębiorstwa doskonale konkurencyjne podejmują decyzje o produkcji
    4. 7.3 Decyzje o wejściu i wyjściu w długim okresie
    5. 7.4 Efektywność rynków doskonale konkurencyjnych
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Pytania sprawdzające
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
    11. Problemy
  9. 8 Monopol
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 8.1 Jak powstaje monopol: bariery wejścia
    3. 8.2 Jak maksymalizujący zyski monopol ustala produkcję i ceny
    4. Kluczowe pojęcia
    5. Podsumowanie
    6. Pytania sprawdzające
    7. Sprawdź wiedzę
    8. Ćwicz myślenie krytyczne
    9. Problemy
  10. 9 Konkurencja monopolistyczna i oligopol
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 9.1 Konkurencja monopolistyczna
    3. 9.2 Oligopol
    4. Kluczowe pojęcia
    5. Podsumowanie
    6. Pytania sprawdzające
    7. Sprawdź wiedzę
    8. Ćwicz myślenie krytyczne
    9. Problemy
  11. 10 Wprowadzenie do rynku czynników produkcji
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 10.1 Podaż i popyt na rynku pracy
    3. 10.2 Rynek pracy
    4. 10.3 Płace i zatrudnienie na niedoskonale konkurencyjnym rynku pracy
    5. 10.4 Dyskryminacja na rynku pracy
    6. 10.5 Popyt i podaż na rynku finansowym
    7. 10.6 System rynkowy jako efektywny mechanizm informacyjny
    8. Kluczowe pojęcia
    9. Podsumowanie
    10. Pytania sprawdzające
    11. Sprawdź wiedzę
    12. Ćwicz myślenie krytyczne
    13. Problemy
  12. 11 Zawodność rynku – państwo a biznes
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 11.1 Negatywne efekty zewnętrzne związane z problemem zanieczyszczenia środowiska
    3. 11.2 Publiczne sposoby rozwiązania problemu negatywnych efektów zewnętrznych
    4. 11.3 Prywatne sposoby rozwiązania problemu negatywnych efektów zewnętrznych
    5. 11.4 Dlaczego sektor prywatny nie inwestuje dostatecznych środków w innowacje
    6. 11.5 Dobra publiczne 
    7. 11.6 Fuzje przedsiębiorstw
    8. 11.7 Regulacje monopolu naturalnego
    9. 11.8 Problem niedoskonałej informacji i asymetrii informacji
    10. Kluczowe pojęcia
    11. Podsumowanie
    12. Pytania sprawdzające
    13. Sprawdź wiedzę
    14. Ćwicz myślenie krytyczne
    15. Problemy
  13. 12 Wpływ zmian klimatu na rozwój przedsiębiorstw
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 12.1 Zmiany klimatu i ich negatywne konsekwencje
    3. 12.2 Sposoby reakcji na zagrożenia związane z ryzykiem klimatycznym
    4. 12.3 Zrównoważony ład korporacyjny i ESG
    5. Kluczowe pojęcia
    6. Podsumowanie
    7. Pytania sprawdzające
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
  14. A Matematyka zastosowana w tym podręczniku
  15. B Krzywe obojętności
  16. C Wartość zaktualizowana
  17. Rozwiązania zadań
    1. Rozdział 1
    2. Rozdział 2
    3. Rozdział 3
    4. Rozdział 4
    5. Rozdział 5
    6. Rozdział 6
    7. Rozdział 7
    8. Rozdział 8
    9. Rozdział 9
    10. Rozdział 10
    11. Rozdział 11
    12. Rozdział 12
  18. Bibliografia
  19. Skorowidz nazwisk
  20. Skorowidz rzeczowy
  21. Skorowidz terminów obcojęzycznych

Cel dydaktyczny

Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie:

  • Określić, jakie czynniki determinują popyt na pracę, jeśli przedsiębiorstwo sprzedaje swoje produkty na rynku doskonale konkurencyjnym
  • Wyjaśnić, jakie czynniki determinują popyt na pracę, jeśli przedsiębiorstwo sprzedaje swoje produkty na rynkach konkurencji niedoskonałej
  • Wskazać, jakie czynniki określają stawkę płac na rynku

W poprzednim podrozdziale zdefiniowaliśmy rynek pracy jako jeden z rynków czynników produkcji (nakładów). Oczywiście nie istnieje jeden rynek pracy. Ekonomiści posługują się tym określeniem, żeby opisać rynki różniące się m.in. kwalifikacjami pracowników i rodzajem wykonywanej przez nich pracy (istnieje rynek pracowników sektora IT, rynek prawników i rynek robotników niewykwalifikowanych), zasięgiem (rynki lokalne, na których zatrudnienie uzyskują pracownicy handlu detalicznego, i globalny rynek oficerów i marynarzy floty handlowej) oraz stopniem regulacji wprowadzonej przez państwo (ściśle regulowany rynek lekarzy, pilotów samolotów i nauczycieli). Trzeba też wspomnieć o pozostającym praktycznie poza jakimikolwiek regulacjami rynkiem pracowników rolnych. Chociaż każdy rynek pracy jest inny, wszystkie działają w podobny sposób. Na przykład gdy płace rosną na jednym, zwykle w górę idą również na innych. Gdy ekonomiści mówią o rynku pracy, wskazują właśnie na te podobieństwa.

Równowagę na rynku pracy określiliśmy jako konkretny poziom wynagrodzenia (płacy) oraz wielkość zatrudnienia. Wskazaliśmy na popyt i podaż na rynku pracy jako parametry wyznaczające poziom równowagi. Od czego zależy jednak wysokość wynagrodzenia, którą pracodawcy (przedsiębiorstwa) są skłonni zapłacić pracownikom? Dlaczego wraz ze wzrostem płac zapotrzebowanie na siłę roboczą maleje? Z drugiej zaś strony – jakie czynniki determinują dochód gospodarstw domowych? W krajach o gospodarce rynkowej, takich jak Stany Zjednoczone i Polska, dochód pochodzi ze sprzedaży lub wynajmu czynników produkcji (pracy, kapitału i ziemi). Mówiąc dokładniej, dochód jest funkcją dwóch czynników: tego, jaką ilość konkretnego czynnika produkcji posiadamy, oraz wartości, jaką społeczeństwo mu przypisuje (w społeczeństwie, w którym nikt już nie wykorzystuje transportu konnego do przewożenia ludzi i towarów, nawet najlepsi woźnice będą mieli problemy z uzyskaniem godziwego dochodu). Dla większości z nas najważniejszym zasobem, jaki posiadamy, jest nasza praca. Tak więc większość naszych dochodów to płace, prowizje, napiwki i inne dochody z pracy. Twój dochód z pracy zależy od tego, ile godzin musisz przepracować, oraz wynagrodzenia, jakie wypłaci ci pracodawca. Jednocześnie niektórzy z nas są właścicielami nieruchomości, z których mogą korzystać samodzielnie lub wynajmować innym użytkownikom. Niektórzy ludzie mają aktywa finansowe, takie jak lokaty bankowe, akcje i obligacje, za które otrzymują odsetki, dywidendy lub inną formę dochodu.

Wysokość wynagrodzenia za czynniki produkcji (płaca za pracę, odsetki od kapitału finansowego) jest określana na poszczególnych rynkach. W dalszej części tego podrozdziału skupimy się na rynkach pracy, ale rynki innych czynników produkcji działają bardzo podobnie.

Po lekturze pierwszego podrozdziału wiesz już, że na rynku pracy, podobnie jak na każdym innym, mamy do czynienia z popytem i podażą. Teraz spróbujmy się zastanowić, dlaczego właściwie przedsiębiorstwa zgłaszają zapotrzebowanie na pracę. Dlaczego pracodawca jest gotów zapłacić ci za twoje usługi? Nie dzieje się tak dlatego, że cię lubi lub czuje się do tego moralnie lub społecznie zobowiązany, to oczywiste. Pracodawca wypłaca ci wynagrodzenie, ponieważ twoja praca ma dla niego wartość – dzięki niej przedsiębiorstwo może coś wyprodukować, a następnie sprzedać i osiągnąć z tego tytułu przychód. Ile pracodawca jest gotów ci zapłacić? To zależy od twoich umiejętności i doświadczenia, czyli tego, jaka jest wartość twojej pracy (umiejętności, doświadczenia) z punktu widzenia przedsiębiorstwa.

Jeśli przedsiębiorstwo chce maksymalizować zyski, nigdy nie zapłaci pracownikowi (w formie płac i dodatkowych świadczeń) więcej, niż wynosi wartość jego krańcowej produktywności dla tego przedsiębiorstwa. Nazywamy to pierwszą zasadą rynków pracy (ang. first rule of labor markets).

Załóżmy, oczywiście upraszczając i pomijając inne koszty produkcji, że przeciętny pracownik może wyprodukować dwa gadżety w ciągu godziny, a przedsiębiorstwo może sprzedać każdy gadżet po 4 zł. Wówczas pracownik generuje dla przedsiębiorstwa produkt wartości 8 zł w ciągu godziny, a maksymalizujący zysk pracodawca zapłaci pracownikowi co najwyżej 8 zł za godzinę, bo tyle jest warta jego praca z punktu widzenia przedsiębiorstwa.

Przypomnij sobie definicję produktu krańcowego. Produkt krańcowy (ang. marginal product) to dodatkowa produkcja, którą przedsiębiorstwo może wytworzyć, zwiększając liczbę pracowników o jednostkę. Ponieważ pracodawcy często zatrudniają pracowników na godziny, zdefiniujemy produkt krańcowy jako dodatkową produkcję, którą przedsiębiorstwo wytwarza, dodając do procesu produkcyjnego jeszcze jedną godzinę pracy. W tym rozdziale zakładamy, że pracownicy nie różnią się – mają takie same wykształcenie, doświadczenie i umiejętności oraz wkładają w pracę taki sam wysiłek. Zatem produkt krańcowy zależy od zasobów kapitału i technologii, jakimi pracownicy dysponują.

Maszynistka wyposażona w komputer z odpowiednim oprogramowaniem i drukarką może w ciągu godziny przepisać więcej stron niż w sytuacji, gdyby miała do dyspozycji jedynie elektryczną maszynę do pisania. Zaś na elektrycznej maszynie zdołałaby przepisać więcej stron niż na maszynie ręcznej. Doświadczony operator z koparką jest w stanie wykopać w jednostce czasu dół o bez porównania większej kubaturze niż najsilniejszy nawet robotnik machający łopatą.

Wziąwszy pod uwagę powyższe zależności, możemy zdefiniować popyt przedsiębiorstwa na pracę jako produkt krańcowy pracy (wyrażony w jednostkach fizycznych) pomnożony przez rynkową wartość tego produktu z punktu widzenia przedsiębiorstwa.

Liczba pracowników (L)1234
Krańcowy produkt pracy (MPL)4321
Tabela 10.5 Krańcowy produkt pracy
Wykres przedstawia krańcowy produkt pracy. Na osi X odłożona jest ilość pracy, która w naszym przykładzie jest rozumiana jako liczba zatrudnionych pracowników. Przyjmuje ona wartości od 0 do 4. Na osi Y z kolei odłożony jest jest krańcowy produkt pracy (MPL), który również przyjmuje wartości od 4 do 1. Wraz ze wzrostem liczby zatrudnionych pracowników krańcowy produkt pracy maleje, co oznacza, że krzywa jest nachylona w dół. Gdy dysponujemy jednym pracownikiem, produkt krańcowy jest równy 4. Natomiast czwarty zatrudniony pracownik sprawia, że wartość produkcji zwiększa się jedynie o jednostkę.
Ilustracja 10.5 Krańcowy produkt pracy Ze względu na stały zasób kapitału, jakim dysponuje przedsiębiorstwo, krańcowy produkt pracy maleje wraz ze wzrostem zatrudnienia (co jest zgodne z prawem malejących przychodów krańcowych).

Od czego zależy wartość produktu krańcowego wytworzonego dzięki zatrudnieniu kolejnego pracownika? Jeśli przyjmiemy, że pracodawca sprzedaje wytwarzane przez siebie dobra lub usługi na rynku doskonale konkurencyjnym, to wartość produkcji uzyskanej dzięki zatrudnieniu kolejnego pracownika będzie równa rynkowej cenie produktu. Zatem:

popyt na pracę = MPL × P = wartość krańcowego produktu pracy (MVPL)popyt na pracę = MPL × P = wartość krańcowego produktu pracy (MVPL)

Stosowne dane zawarte są w Tabeli 10.6, która jest rozszerzoną wersją Tabeli 10.5

Liczba pracowników (L)1234
Krańcowy produkt pracy (MPL)4321
Cena produktu4444
Wartość krańcowego produktu pracy (MVPL)161284
Tabela 10.6 Wartość krańcowego produktu pracy

Zauważ, że z punktu widzenia przedsiębiorstwa wartość pracy wykonywanej przez każdego kolejnego pracownika jest mniejsza od wartości pracy tych, którzy zostali zatrudnieni wcześniej.

Wykres przedstawia wartość krańcowego produktu pracy. Na osi X odłożona jest liczba zatrudnionych pracowników, przyjmująca wartości od 0 do 4. Na osi Y zaś mamy odłożoną wartość krańcowego produktu pracy (MVPL), która przyjmuje wartości od 0 do 16. Krzywa opada w dół, co oznacza, że wraz ze wzrostem zatrudnienia wartość krańcowego produktu pracy zmniejsza się każdorazowo o 4. Gdy przedsiębiorstwo zatrudnia tylko jednego pracownika, MVPL jest równa 16. Ale gdy zatrudniony zostaje czwarty pracownik, wartość wytworzonego przez niego produktu spada do poziomu 4.
Ilustracja 10.6 Wartość krańcowego produktu pracy W przypadku przedsiębiorstw działających na doskonale konkurencyjnym rynku wartość dodatkowej wytworzonej i sprzedanej produkcji jest równa cenie, jaką przedsiębiorstwa otrzymują za powstały produkt. Ponieważ MPL spada wraz z zatrudnieniem każdego kolejnego pracownika, również wartość produktu krańcowego spada wraz ze wzrostem zatrudnienia.

Popyt na pracę w warunkach doskonałej konkurencji na rynku dóbr

Podstawowe pytanie, na jakie musi odpowiedzieć sobie każde przedsiębiorstwo, brzmi następująco: ile pracy (pracowników, godzin pracy) zatrudnić?

Możemy zdefiniować doskonale konkurencyjny rynek pracy (nazywany inaczej rynkiem pracy konkurencji doskonałej lub doskonałym rynkiem pracy) (ang. perfectly competitive labor market) jako taki, na którym przedsiębiorstwa mogą w nieograniczony sposób zwiększać zatrudnienie, bez konieczności podnoszenia stawki płac dla kolejnych przyjmowanych pracowników. Pomyśl o sekretarkach i asystentkach w dużym mieście. Pracodawcy, którzy potrzebują tego rodzaju pracy, mogą bez problemów zatrudnić tyle pracownic, ile potrzebują, oferując im rynkową stawkę wynagrodzenia.

Graficzne przedstawienie takiej sytuacji to pozioma krzywa podaży siły roboczej wykreślona na wysokości rynkowej stawki płac, tak jak to widać na Ilustracji 10.7.

Biorąc pod uwagę płacę rynkową, przedsiębiorstwa maksymalizujące zysk zwiększają zatrudnienie do momentu, w którym płaca rynkowa nie zrówna się z MVPL.

Wykres przedstawia krańcowy produkt pracy i podaż pracy zdefiniowaną przez rynkową stawkę płac. Na osi X oznaczona jest liczba zatrudnionych pracowników. Na osi Y odłożono natomiast odłożono rynkową stawkę płac i wartość krańcowego produktu pracy. Wykres podaży pracy jest płaski, stawka wynagrodzenia pozostaje niezależna od liczby zatrudnionych w przedsiębiorstwie osób, natomiast wartość krańcowego produktu pracy maleje wraz ze wzrostem zatrudnienia. Punkt przecięcia obu linii wyznacza optymalną wielkość zatrudnienia w przedsiębiorstwie.
Ilustracja 10.7 Optymalny poziom zatrudnienia dla przedsiębiorstw działających na doskonale konkurencyjnym rynku pracy Na doskonale konkurencyjnym rynku pracy przedsiębiorstwa mogą zwiększać zatrudnienie bez konieczności podnoszenia płacy dla kolejnych pracowników. W związku z tym zatrudnienie rośnie aż do poziomu wyznaczonego przez punkt L1, w którym rynkowa stawka płacy zrównuje się z wartością krańcowego produktu pracy.

Poznaj szczegóły

Popyt pochodny

Ekonomiści opisują popyt na czynniki produkcji – takie jak praca – jako popyt pochodny (ang. derived demand). Ponieważ popyt na pracę jest zdeterminowany przez krańcowy produkt pracy oraz cenę rynkową sprzedawanego dobra i opisany wzorem: MPL × PMPL × P, jest on zależny od popytu na dobra i usługi, które wytwarza przedsiębiorstwo. Wzrost popytu na towary sprzedawane przez przedsiębiorstwo zwiększa ich rynkową cenę, co przekłada się na wzrost zgłaszanego przez firmę popytu na siłę roboczą i inne czynniki produkcji. Zatem popyt na pracę wyprowadzamy z popytu na dobra i usługi sprzedawane przez przedsiębiorstwa.

Popyt na pracę w warunkach konkurencji niedoskonałej na rynku dóbr

Jeśli pracodawca nie sprzedaje swojej produkcji na rynku doskonale konkurencyjnym, napotyka na opadającą krzywą popytu, co oznacza, że aby zbyć dodatkowe jednostki produkcji, musi obniżyć cenę. Dzieje się tak, jeśli przedsiębiorstwo jest monopolistą, oligopolistą lub działa w warunkach konkurencji monopolistycznej. W tej sytuacji wartość krańcowego produktu pracy każdego kolejnego pracownika określona jest przez przychód krańcowy, a nie cenę. Zatem popyt na pracę to iloczyn krańcowego produktu pracy i przychodu krańcowego.

popyt na pracę = MPL × MR = krańcowy przychód z pracy (MRPL)popyt na pracę = MPL × MR = krańcowy przychód z pracy (MRPL)
Liczba pracowników (L)1234
Krańcowy produkt pracy (MPL)4321
Przychód krańcowy (MR)4321
Krańcowy przychód z pracy (MRPL)16941
Tabela 10.7 Krańcowy przychód z pracy
Wykres przedstawia wartość krańcowego przychodu z pracy. Na osi X odłożona jest liczba zatrudnionych pracowników, która przyjmuje wartości od 1 do 4. Oś Y to wartość krańcowego przychodu z pracy dla każdego, kolejnego zatrudnionego pracownika. Krzywa ilustrująca tę wielkość opada, co odzwierciedla zależność, zgodnie z którą przychód związany z zatrudnieniem każdego kolejnego pracownika maleje (dla pierwszego zatrudnionego wynosi 16, a dla czwartego tylko 1).
Ilustracja 10.8 Krańcowy przychód z pracy W przypadku firm posiadających siłę monopolową (napotykających opadającą krzywą popytu na sprzedawane produkty) wartość dodatkowej sprzedanej produkcji jest krańcowym przychodem przedsiębiorstwa. Ponieważ MPL spada wraz ze wzrostem zatrudnienia, podobnie zresztą jak MR wraz z każdą dodatkową sprzedaną jednostką produkcji, krańcowe przychody przedsiębiorstwa spadają wraz ze wzrostem zatrudnienia.

Biorąc pod uwagę stały poziom płacy rynkowej, przedsiębiorstwa maksymalizujące zysk będą zwiększać zatrudnienie pracowników do momentu, w którym płaca rynkowa zrówna się z przychodem krańcowym, jak to widać na Ilustracji 10.8.

Wykres przedstawia trzy linie ilustrujące odpowiednio: podaż pracy (płaska, równoległa do osi X i przebiegająca na poziomie rynkowej stawki płac), krańcowy produkt pracy (opadająca) i krańcowy przychód z pracy (również opadająca, położona bliżej osi Y). Na osi X odłożona jest liczba zatrudnionych pracowników. Natomiast na osi Y wskazane są wartości płac, krańcowego przychodu z pracy i wartości krańcowego produktu pracy. Wykorzystanie zarówno krzywej ilustrującej krańcowy przychód z pracy, jak i wartość krańcowego produktu pracy pozwala na wskazanie, jak przedsiębiorstwa posiadające i nieposiadające siły monopolowej ustalają wielkość zatrudnienia. Punkt L1 wyznaczony przez przecięcie podaży pracy i wartości krańcowego produktu pracy wskazuje na optymalny poziom zatrudnienia dla przedsiębiorstwa, które napotyka poziomą linię popytu na swoje produkty. Natomiast punkt L2 wyznaczony przez przecięcie podaży pracy i krańcowego przychodu z pracy wskazuje na optymalną wielkość zatrudnienia dla przedsiębiorstwa napotykającego opadającą krzywą popytu (dysponującego pewną siłą monopolową).
Ilustracja 10.9 Optymalny poziom zatrudnienia dla przedsiębiorstw posiadających pewną siłę monopolową Przedsiębiorstwa, które dysponują pewną siłą monopolową (napotykające opadającą krzywą popytu na swoje produkty), wybierają liczbę pracowników wyznaczoną przez punkt L2, w którym płaca rynkowa zrównuje się z krańcowym przychodem z pracy. Ponieważ przychód krańcowy jest zawsze mniejszy od ceny, popyt na pracę przedsiębiorstwa, które posiada siłę monopolową, jest mniejszy niż popyt na pracę dla przedsiębiorstwa działającego na rynku doskonale konkurencyjnym (L1). W rezultacie zatrudnienie w gałęziach zmonopolizowanych, zoligopolizowanych i takich, gdzie występuje konkurencja monopolistyczna, będzie niższe niż w gałęziach doskonale konkurencyjnych.

Poznaj szczegóły

Czy pracodawcy maksymalizujący zysk wykorzystują siłę roboczą?

Jeśli jeszcze raz przyjrzysz się wykresom zaprezentowanym w niniejszym podrozdziale, łatwo zauważysz, że przedsiębiorstwa oferują swoim pracownikom płace, które są niższe niż wartość ich produktu pracy lub krańcowy przychód z ich pracy. Dokładniej rzecz ujmując, tylko ostatni zatrudniony pracownik otrzymuje wynagrodzenie, które jest równe korzyściom, jakie przedsiębiorstwo odnosi w związku z jego zatrudnieniem. Konstatacja ta prowadzi często do stwierdzenia, że pracodawcy wyzyskują pracowników, ponieważ nie płacą im tyle, ile są oni warci z punktu widzenia firmy. Zastanówmy się nad tym stwierdzeniem. Pierwszy pracownik jest dla przedsiębiorstwa wart x, a drugi y jednostek pieniężnych. Z czego jednak wynika ta różnica? Dzieje się tak ze względu na zasób kapitału i technologię, którą wykorzystują oni w swojej pracy. Różnica między wartością pracy kolejnych pracowników a ich wynagrodzeniem jest przeznaczana na opłacenie kosztów kapitału i technologii, bez których pracownicy nie mieliby gdzie i czym pracować. Nadwyżka pozwala także na osiągnięcie zysków właścicielom przedsiębiorstw i skłania ich do kontynuowania działalności. Gdyby nie zysk, nikt nie miałby pracy, bo nikomu nie opłacałoby się zakładać przedsiębiorstw. Oczywiście problem eksploatacji pracy jest realny (stąd zresztą narzędzia takie jak płaca minimalna, która została omówiona w poprzednim podrozdziale), ale jego natura jest znacznie bardziej skomplikowana niż nadwyżka krańcowego przychodu z pracy i wartości krańcowego produktu pracy nad stawką wynagrodzenia.

Co determinuje stawkę płac na rynku?

Z poprzedniego podrozdziału dowiedzieliśmy się, że na rynkach czynników produkcji krzywe popytu i podaży mają kształt analogiczny do tych, które są obserwowane na rynkach dóbr i usług konsumpcyjnych. Krzywa popytu na pracę jest opadającą funkcją stawki płac. Popyt na pracę to suma zapotrzebowania wszystkich przedsiębiorstw na pracę. Krzywa podaży pracy jest nachyloną w górę funkcją stawki płac. Jeśli wynagrodzenia za określony rodzaj pracy wzrosną na danym rynku pracy, osoby o odpowiednich umiejętnościach mogą zmienić pracę, a wakaty przyciągną osoby z innych regionów lub branż. Rynkowa podaż pracy to horyzontalna suma podaży pracy wszystkich pracowników.

Wykres przedstawia krzywe popytu i podaży pracy. Na osi X odłożona jest liczba zatrudnionych osób, na osi Y – płace. Krzywa popytu na pracę opada, zaś podaż pracy nachylona jest w górę. Obie krzywe przecinają się, wyznaczając wielkość zatrudnienia i poziom płacy, które równoważą rynek pracy.
Ilustracja 10.10 Rynkowa stawka płac Na konkurencyjnym rynku pracy płaca i poziom zatrudnienia w równowadze (mierzony liczbą pracowników lub liczbą przepracowanych godzin) są wyznaczone w punkcie, w którym podaż i popyt się przecinają.
Do you know how you learn best?
Kinetic by OpenStax offers access to innovative study tools designed to help you maximize your learning potential.
Cytowanie i udostępnianie

Chcesz zacytować, udostępnić albo zmodyfikować treść tej książki? Została ona wydana na licencji Uznanie autorstwa (CC BY) , która wymaga od Ciebie uznania autorstwa OpenStax.

Cytowanie i udostępnienia
  • Jeśli rozpowszechniasz tę książkę w formie drukowanej, umieść na każdej jej kartce informację:
    Treści dostępne za darmo na https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/1-wprowadzenie-do-rozdzialu
  • Jeśli rozpowszechniasz całą książkę lub jej fragment w formacie cyfrowym, na każdym widoku strony umieść informację:
    Treści dostępne za darmo na https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/1-wprowadzenie-do-rozdzialu
Cytowanie

© 12 wrz 2022 OpenStax. Treść książki została wytworzona przez OpenStax na licencji Uznanie autorstwa (CC BY) . Nazwa OpenStax, logo OpenStax, okładki OpenStax, nazwa OpenStax CNX oraz OpenStax CNX logo nie podlegają licencji Creative Commons i wykorzystanie ich jest dozwolone wyłącznie na mocy uprzedniego pisemnego upoważnienia przez Rice University.