Zadania
10.1 Siła elektromotoryczna
Akumulator samochodowy o SEM równej 12V i oporze wewnętrznym 0,05Ω ładowany jest prądem 60A.
- Jaka jest różnica potencjałów na jego zaciskach?
- Jak szybko ulega rozproszeniu energia cieplna w akumulatorze?
- Jak szybko energia elektryczna przekształca się w energię chemiczną?
Etykieta na zasilanym bateriami radiu zaleca stosowanie akumulatorków niklowo-kadmowych, choć mają SEM równą 1,25V, podczas gdy baterie alkaliczne mają SEM równą 1,58V. Radio ma opór 3,2Ω.
- Narysuj schemat radia i zasilającej go baterii;
- Oblicz moc dostarczaną do radia przy użyciu akumulatorków niklowo-kadmowych, z których każdy ma opór wewnętrzny 0,04Ω;
- Oblicz moc dostarczaną do radia przy użyciu baterii alkalicznych, z których każda ma opór wewnętrzny 0,2Ω;
- Czy ta różnica wydaje się znacząca, biorąc pod uwagę, że efektywna rezystancja radia maleje, gdy zwiększamy jego głośność?
Rozrusznik silnika samochodowego ma opór 0,05Ω i jest zasilany akumulatorem 12V o oporze wewnętrznym 0,01Ω.
- Ile wynosi natężenie prądu płynącego do silnika?
- Jakie napięcie do niego przyłożono?
- Jaka moc jest dostarczana do silnika?
- Powtórz obliczenia dla przypadku, gdy połączenia akumulatora są skorodowane, zwiększając opór w obwodzie o 0,09Ω (nawet niewielkie dodatkowe opory mogą powodować istotne problemy w zastosowaniach niskonapięciowych i wysokoprądowych).
Odpowiedz na poniższe pytania.
- Jaki jest opór wewnętrzny źródła napięcia, jeżeli między jego zaciskami potencjał spada o 2V, gdy natężenie prądu wzrasta o 5A?
- Czy na podstawie dostarczonych informacji możesz wyznaczyć SEM źródła napięcia?
Osoba o oporności organizmu między dłońmi wynoszącej 10kΩ przypadkowo chwyta zaciski zasilacza 20kV. (Nie wolno tego robić!)
- Narysuj schemat odpowiadający tej sytuacji;
- Ile wynosi natężenie prądu przepływającego przez ciało, jeżeli opór wewnętrzny zasilacza jest równy 2kΩ?
- Jaka moc jest rozpraszana w ciele?
- Jeśli zasilacz ma odpowiednie zabezpieczenie powodujące wzrost jego oporu wewnętrznego, to jaki powinien być jego opór wewnętrzny, aby maksymalne natężenie prądu w tej sytuacji nie przekraczało 1mA?
- Czy ta modyfikacja może zmniejszyć skuteczność działania zasilacza w zastosowaniach do zasilania urządzeń o niskim oporze? Wyjaśnij swoje rozumowanie.
Akumulator samochodowy o SEM 12V ma napięcie między biegunami wynoszące 16V podczas ładowania prądem o natężeniu 10A.
- Ile wynosi opór wewnętrzny akumulatora?
- Jaka moc jest rozpraszana w akumulatorze?
- Jak szybko (w °C∕min) będzie rosła jego temperatura, jeśli masa akumulatora wynosi 20kg, a jego ciepło właściwe 0,3kcal∕(kg°C), jeśli założysz brak strat ciepła?
10.2 Oporniki połączone szeregowo i równolegle
Jaki jest opór równoważny, gdy oporniki o oporach: 100Ω, 2,5kΩ i 4kΩ połączysz
- szeregowo;
- równolegle?
Toster o mocy 1800W, głośnik o mocy 1400W i lampę 75W podłączono do wspólnego gniazdka będącego w obwodzie o napięciu 230V i zabezpieczonego bezpiecznikiem 15A. (Trzy urządzenia są równolegle podłączone do tego samego gniazdka).
- Prąd o jakim natężeniu płynie przez każde z urządzeń?
- Czy takie podłączenie urządzeń spowoduje wybicie (zadziałanie) bezpiecznika 15A?
Reflektor o mocy 30W oraz rozrusznik o mocy 2,4kW w samochodzie są zazwyczaj połączone równolegle w zasilanym akumulatorem 12V obwodzie. Jaką moc będą pobierać te urządzenia podłączone szeregowo do akumulatora? (Pomiń wszystkie inne rezystancje w obwodzie i wszelkie zmiany oporu w omawianych urządzeniach).
Mamy baterię o napięciu na biegunach równym 48V i oporniki 24Ω i 96Ω.
- Oblicz natężenie prądu płynącego przez każdy opornik i moc rozpraszaną przez każdy z nich, gdy połączone są szeregowo;
- Powtórz obliczenia dla równoległego połączenia oporników.
Nawiązując do Ilustracji 10.16, przedstawiającego kombinacje połączeń szeregowych i równoległych, oblicz I3 na dwa sposoby:
- na podstawie znanych wartości I oraz I2;
- za pomocą prawa Ohma dla R3.
W obu przypadkach wskaż wyraźnie, w jaki sposób skorzystałeś ze schematu nazwanego strategią rozwiązywania problemów w przypadku szeregowego i równoległego połączenia oporników, opisanego w Ramka Strategia rozwiązywania zadań: oporniki połączone szeregowo i równolegle.
Odnosząc się do Ilustracji 10.16,
- oblicz P3 i otrzymaną wartość porównaj z wartościami P3 uzyskanymi w pierwszych dwóch przykładowych problemach w tym rozdziale;
- oblicz moc źródła i porównaj z mocą rozpraszaną przez wszystkie oporniki.
Cofnij się do Ilustracji 10.17 i dyskusji dotyczącej przygasania świateł, gdy włączy się urządzenie znacznie obciążające obwód. Dane są: źródło o napięciu na biegunach równym 120V, rezystancja przewodów 0,8Ω i żarówka o mocy nominalnej 75W.
- Jaka będzie moc rozpraszania energii przez żarówkę, jeśli w momencie włączania silnika przez przewód popłynie prąd 15A? Załóż, że zmiana oporu żarówki jest nieistotna;
- Jak szybko silnik zużywa dostarczaną energię?
Pokaż, że jeśli połączymy ze sobą dwa oporniki o znacząco różnych oporach, R1≫R2, to
- w połączeniu szeregowym ich równoważny opór jest w przybliżeniu równy większemu oporowi R1;
- w połączeniu równoległym ich równoważny opór jest w przybliżeniu równy mniejszemu oporowi R2.
Rozważ obwód pokazany poniżej. Napięcie na biegunach baterii wynosi U=18V.
- Oblicz opór równoważny obwodu;
- Oblicz natężenie prądu przepływającego przez każdy opornik;
- Oblicz spadek potencjału na każdym oporniku;
- Oblicz moc, z jaką rozpraszana jest energia przez każdy opornik;
- Oblicz moc baterii.
10.3 Prawa Kirchhoffa
Rozważ obwód pokazany poniżej.
- Oblicz spadek potencjału na każdym z oporników;
- Jaka jest moc źródła napięcia, a jaka jest moc energii rozpraszanej lub zużywanej w obwodzie?
Przyjrzyj się obwodom pokazanym poniżej.
- Jakie jest natężenie prądu płynącego przez każdy opornik w tej części?
- Ile wynosi natężenie prądu płynącego przez każdy opornik w tej części?
- Jaka jest moc dostarczanej lub pochłanianej energii w każdym obwodzie?
- Ile wynosi moc dostarczanej energii do każdego obwodu?
Rozważ obwód z rysunku poniżej. Oblicz: Ubat1, I2 i I3.
Rozważ obwód z rysunku poniżej. Oblicz: I1, I2, I3.
Przyjrzyj się schematowi poniżej. Oblicz
- I1, I2, I3, I4 i I5;
- moc źródeł napięcia;
- moc rozpraszania energii na opornikach.
Rozważ schemat obwodu przedstawiony poniżej. Zapisz trzy równania dla zaznaczonych oczek.
Rozważ obwód pokazany poniżej. Wyznacz równania określające natężenia prądów w zależności od R i Ubat.
Rozważ schemat obwodu z poprzedniego ćwiczenia. Napisz równania na moc dostarczania energii do układu przez źródła napięcia i moc rozpraszania energii przez oporniki w zależności od R i Ubat.
Dziecięca zabawka jest zasilana przez trzy baterie alkaliczne o SEM 1,58V i wewnętrznych oporach 0,02Ω, połączone szeregowo z suchym ogniwem węglowo-cynkowym o SEM 1,53V i oporze wewnętrznym 0,1Ω. Oporność obciążenia równa jest 10Ω.
- Narysuj schemat obwodu zabawki uwzględniający jego zasilanie;
- Prąd o jakim natężeniu płynie w układzie?
- Ile wynosi moc energii dostarczanej do opornika obciążenia?
- Jak zmieni się opór wewnętrzny ogniwa suchego, jeśli się ono rozładuje i, gdy moc dostarczania przez nie energii do opornika obciążenia wyniesie tylko 0,5W?
Zastosuj pierwsze prawo Kirchhoffa do węzła B zaznaczonego na schemacie poniżej. Czy możesz uzyskać jakiekolwiek nowe informacje, jeśli zastosujesz regułę węzła w punkcie E?
10.4 Elektryczne przyrządy pomiarowe
Załóż, że woltomierzem o oporze 1kΩ, połączonym jak na schemacie poniżej, mierzysz napięcie na biegunach baterii alkalicznej o SEM równej 1,585V i oporze wewnętrznym 0,1Ω.
- Prąd o jakim natężeniu popłynie?
- Oblicz napięcie na biegunach źródła napięcia;
- Żeby sprawdzić, jak różnią się zmierzone napięcie na biegunach baterii i SEM, oblicz ich stosunki.
10.5 Obwody RC
Układ czasowy wycieraczek samochodowych zbudowany jest z zastosowaniem obwodu RC i wykorzystuje kondensator 0,5µF oraz opornik regulowany. W jakim zakresie musi zmieniać się opór R, aby stała czasowa obwodu mogła się zmieniać od 2s do 15s?
Stymulator serca włącza się 72 razy na minutę i za każdym razem kondensator o pojemności 25nF ładuje się (z baterii połączonej szeregowo z opornikiem) do 0,632 maksymalnego napięcia. Jaka jest wartość oporu?
Długość trwania błysku lampy aparatu fotograficznego jest powiązana ze stałą czasową obwodu RC, która dla pewnego aparatu wynosi 0,1µs.
- Ile wynosi pojemność kondensatora dostarczającego energię, jeżeli opór lampy błyskowej to 0,04Ω podczas rozładowywania?
- Jaka jest stała czasowa ładowania kondensatora, jeśli opór równa się 800kΩ?
Kondensatory o pojemnościach 2µF i 7,5µF można połączyć szeregowo lub równolegle. Podobnie oporniki o oporach 25kΩ i 100kΩ. Oblicz cztery możliwe wartości stałych czasowych obwodów, w których opory równoważne i pojemności równoważne połączone są szeregowo.
Opornik o oporze 500Ω, nienaładowany kondensator o pojemności 1,5µF i źródło napięcia o SEM równej 6,16V połączono szeregowo.
- Jakie jest początkowe natężenie prądu?
- Ile wynosi stała czasowa obwodu RC?
- Prąd o jakim natężeniu płynie po czasie odpowiadającym jednej stałej czasowej?
- Ile wynosi napięcie na kondensatorze po czasie odpowiadającym jednej stałej czasowej?
Zastosowany defibrylator ze względu na oporność pacjenta i swoją pojemność ma stałą czasową obwodu RC równą 10ms.
- Ile wynosi oporność ścieżki przepływu prądu przez pacjenta, jeżeli defibrylator ma pojemność 8µF? (Można pominąć pojemność pacjenta i opór defibrylatora);
- Jeżeli początkowe napięcie wynosi 12kV, to jak długo trzeba czekać na jego spadek do 600V?
Monitor EKG musi mieć stałą czasową RC mniejszą niż 100µs, aby mógł zmierzyć wahania napięcia w krótkich odstępach czasu.
- Jeśli opór obwodu (wynikający głównie z oporu elektrycznego klatki piersiowej pacjenta) wynosi 1kΩ, to jaka jest maksymalna pojemność obwodu?
- Czy w praktyce trudno jest ograniczyć pojemność do wartości mniejszej niż stwierdzona w części (a)?
Korzystając z dokładnej zależności wykładniczej, określ ile czasu potrzeba, aby naładować początkowo nienaładowany kondensator o pojemności 100pF poprzez opornik o oporze 75MΩ do 90% napięcia końcowego.
Jeśli chcesz zrobić zdjęcie pocisku poruszającego się z prędkością 500m∕s, to bardzo krótki błysk światła wytworzony w obwodzie RC przez rozładowanie poprzez lampę błyskową może ograniczyć rozmycie. Jaki jest opór lampy błyskowej przy założeniu, że dopuszczalne jest przemieszczenie o 1mm w czasie jednej stałej czasowej obwodu RC oraz że lampa błyskowa jest zasilana przez kondensator o pojemności 600µF?
10.6 Instalacja elektryczna w domu i bezpieczeństwo elektryczne
- Jak duża moc energii elektrycznej ulega rozproszeniu w czasie zwarcia obwodu AC zasilanego napięciem 230V, gdy zwarcie nastąpiło przez opór o wartości 0,25Ω?
- Prąd o jakim natężeniu wtedy popłynie?
Źródło o jakim napięciu spowoduje moc rozproszonej energii elektrycznej o wartości 1,44kW podczas zwarcia poprzez opór o wartości 0,1Ω?
Oblicz natężenie prądu, który przepłynie przez osobę, i określ prawdopodobny wpływ porażenia na nią, jeśli dotyka źródła AC 230V,
- stojąc na gumowej macie, gdy całkowity opór wynosi 300kΩ;
- stojąc bosymi stopami na mokrej trawie, gdy jej opór wynosi tylko 4kΩ.
Podczas kąpieli osoba dotyka metalowej obudowy radia. Ścieżka przepływu prądu przez osobę do odpływu i uziemienia ma opór 4kΩ. Jakie jest najmniejsze napięcie na obudowie radia mogące spowodować migotanie komór serca?
Człowiek niemądrze stara się wyciągnąć przypaloną kromkę chleba z tostera metalowym nożem do masła i styka się z napięciem 230V AC. Nawet tego nie czuje, bo na szczęście ma na nogach buty na gumowych podeszwach. Jaka jest minimalna oporność ścieżki przepływu prądu przez tego człowieka?
- Podczas operacji prąd o natężeniu zaledwie 20µA płynący bezpośrednio do serca może spowodować migotanie komór. Ile wynosi najmniejsze napięcie, które stwarza powyższe niebezpieczeństwo, jeśli opór odsłoniętego serca wynosi 300Ω?
- Czy odpowiedź sugeruje, że potrzebne są specjalne zabezpieczenia elektryczne?
- Ile wynosi oporność zwarcia, które uwalnia moc 96,8kW w obwodzie zasilanym źródłem AC o napięciu 230V?
- Jaka byłaby średnia moc, gdyby napięcie AC wynosiło 120V?
W celu przywrócenia normalnego funkcjonowania serca defibrylator przepuszcza prąd o natężeniu 10A przez tors pacjenta w czasie 5ms.
- Jaki ładunek przeszedł przez serce?
- Jakie napięcie zostało zastosowane, jeśli koszt energetyczny defibrylacji wyniósł 500J?
- Ile wynosił opór ścieżki, którą płynął prąd?
- O ile wzrosła temperatura w 8kg tkanek objętych działaniem defibrylatora?
Zwarcie w przewodzie zasilającym urządzenie napięciem 230V ma opór 0,5Ω. Oblicz wzrost temperatury otaczających punkt zwarcia materiałów o masie 2g, przyjmując, że ich ciepło właściwe wynosi 0,2calg−1°−1C, a wyłącznik bezpieczeństwa przerwał dopływ prądu po 0,5s. Czy może to spowodować duże zniszczenia?