Podsumowanie

Stres to proces reakcji na wydarzenie, które jednostka postrzega jako przytłaczające lub zagrażające jej dobrostanowi. Naukę, w obszarze której prowadzi się badania nad wpływem stresu i czynników emocjonalnych na zdrowie oraz dobrostan, nazywamy „psychologią zdrowia”. Dziedzina ta zajmuje się badaniem ogólnego wpływu czynników psychologicznych na zdrowie. Pierwotna fizjologiczna reakcja organizmu na stres, reakcja „walcz lub uciekaj”, została po raz pierwszy opisana na początku XX wieku przez Waltera Cannona.

Reakcja „walcz lub uciekaj” obejmuje skoordynowane działanie współczulnego układu nerwowego oraz osi podwzgórze–przysadka–nadnercza. Hans Selye, wybitny endokrynolog, potraktował te fizjologiczne reakcje na stres jako część ogólnego zespołu adaptacyjnego występującego w trzech fazach: reakcji alarmowej (pojawia się reakcja „walcz lub uciekaj”), stadium odporności (organizm zaczyna dostosowywać się do utrzymującego się stresu) oraz stadium wyczerpania (energia adaptacyjna się wyczerpuje, a stres zaczyna oddziaływać).

Stresujące wydarzenie wywołuje różnorodne reakcje fizjologiczne, które aktywują nadnercza, a te z kolei wydzielają adrenalinę, noradrenalinę i kortyzol. Hormony te wpływają na liczne procesy zachodzące w organizmie, aby przygotować organizm do działania. Ekspozycja na silny lub chroniczny stres może mieć negatywne skutki dla zdrowia jednostki.

Stresory mogą być przewlekłe (długoterminowe) lub ostre (krótkoterminowe). Zaliczamy do nich traumatyczne wydarzenia, istotne zmiany życiowe, codzienne problemy oraz sytuacje, w których ludzie mają częstą styczność z wymagającymi i nieprzyjemnymi wydarzeniami. Wiele potencjalnych stresorów dotyczy zdarzeń lub sytuacji wymagających od nas wprowadzenia zmian w życiu (np. rozwód lub przeprowadzka w nowe miejsce). Thomas Holmes i Richard Rahe opracowali skalę Social Readjustment Rating Scale (SRRS) do pomiaru poziomu stresu w oparciu o przypisanie liczby jednostek stresowych (LCU) wydarzeniom życiowym, również pozytywnym, które z reguły wymagają pewnej adaptacji. Chociaż SRRS jest pod wieloma względami krytykowana, to liczne badania wykazały, że nagromadzenie wielu LCU wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób. Szereg potencjalnych stresorów ma związek również z codziennymi problemami, czyli drobnymi irytacjami i dokuczliwościami, które z czasem mogą się kumulować. Dodatkowo szczególnie wymagająca praca dająca małą kontrolę nad środowiskiem zawodowym lub wiążąca się z niekorzystnymi warunkami może prowadzić do rozwoju stresu zawodowego, który przygotowuje podłoże pod wypalenie zawodowe.

Zaburzenia psychosomatyczne (psychofizjologiczne) to dolegliwości fizyczne powodowane lub nasilane przez stres i inne czynniki emocjonalne. Jednym z mechanizmów wpływu stresu i czynników emocjonalnych na rozwój tych chorób jest negatywne oddziaływanie na układ odpornościowy. Wiele badań wykazało, że stres osłabia jego funkcjonowanie. Choroby układu krążenia to poważne schorzenia, na które wpływają stres i negatywne emocje, takie jak złość, negatywny afekt i depresja. Do innych zaburzeń psychosomatycznych, w przypadku których stwierdzono oddziaływanie stresu i czynników emocjonalnych, zalicza się astmę i napięciowe bóle głowy.

Zasadniczo istnieją dwie podstawowe formy radzenia sobie ze stresem: zorientowana na zadanie i zorientowana na emocje. Osoby stosujące strategie radzenia sobie ze stresem zorientowane na zadanie na ogół skuteczniej opanowują trudności możliwe do kontrolowania, gdyż strategie te są skierowane na źródło stresu, a nie na wynikające z niego objawy. Poczucie kontroli w znacznym stopniu wpływa na reakcję na stresory i wiąże się z lepszym fizycznym i psychicznym samopoczuciem. Wykazano, że wsparcie społeczne jest bardzo skutecznym buforem zabezpieczającym przed negatywnymi skutkami stresu. Szeroko zakrojone badania wykazały, że wywołuje ono korzystne skutki fizjologiczne i wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego.

Mianem szczęścia określa się trwający stan umysłu, na który składają się zdolność do doświadczania przyjemności w codziennym życiu, jak również wykorzystywania swoich umiejętności i talentów do wzbogacenia życia własnego i innych. Mimo że ludzie na całym świecie zasadniczo deklarują, że są szczęśliwi, to w zależności od kraju obserwuje się różnice w średnim poziomie szczęścia. Ludzie mają tendencję do przeszacowywania stopnia, w jakim ich graniczne punkty szczęścia zmienią się na lepsze lub gorsze w następstwie określonych przeżyć. Badacze zidentyfikowali szereg czynników związanych ze szczęściem. W ostatnich latach obserwuje się rozwój psychologii pozytywnej, dziedziny badań zmierzającej do określenia i promowania wartości prowadzących do większego szczęścia i spełnienia w życiu.