Podsumowanie

Z tożsamości (równania) oszczędności i inwestycji wynika, że jeśli zmienia się deficyt budżetu państwa, to zmienić się muszą również prywatne oszczędności lub prywatne inwestycje w kapitał rzeczowy, lub bilans handlowy (albo też jakaś kombinacja tych trzech elementów).

Rząd nie musi równoważyć budżetu co roku. Utrzymujący się przez długi czas wysoki deficyt budżetowy może jednak spowodować kilka negatywnych skutków makroekonomicznych. A będą to: przesunięcie w prawo krzywej popytu globalnego, co wywoła inflację; wypieranie prywatnych inwestycji spowalniające wzrost gospodarczy; uzależnienie się od napływu międzynarodowych inwestycji portfelowych, które tak łatwo i szybko, jak wpływają do danego kraju, mogą też z niego odpłynąć, wywołując kryzys gospodarczy o bardzo poważnych konsekwencjach.

Zgodnie z równoważnością (ekwiwalencją) ricardiańską zmiany prywatnych oszczędności równoważą zmiany zadłużenia państwa. A zatem większe oszczędności prywatne skompensują wyższe deficyty budżetowe, a nadwyżkom budżetowym będą towarzyszyć mniejsze oszczędności prywatne. Jeśli teoria ta jest prawdziwa, to zmiany w poziomie zadłużenia państwa nie powinny mieć wpływu na prywatne inwestycje w kapitał rzeczowy ani na bilans handlowy. Dowody empiryczne sugerują jednak, że ta teoretyczna koncepcja prawdziwa jest tylko częściowo.

Wzrost gospodarczy wynika z inwestycji w kapitał rzeczowy, kapitał ludzki i z postępu technicznego. Wydatki publiczne mogą wypierać inwestycje sektora prywatnego w kapitał rzeczowy, ale polityka fiskalna może również zwiększyć inwestycje w kapitał rzeczowy będący własnością publiczną, w kapitał ludzki (edukację) oraz na badania i rozwój. Możliwe metody poprawy poziomu wykształcenia społeczeństwa i zwiększenia akumulacji kapitału ludzkiego obejmują wyższe wydatki na płace dla nauczycieli i na inne potrzeby edukacyjne oraz reorganizację systemu edukacji, aby zwiększyć zachęty do efektywnego gospodarowania środkami. Stymulowanie prac badawczo-rozwojowych w celu przyspieszenia postępu technicznego może nastąpić w wyniku bezpośrednich wydatków państwa na badania i rozwój lub wprowadzenia ulg podatkowych dla przedsiębiorstw realizujących prace w obszarze B+R.