Przejdź do treściPrzejdź do informacji o dostępnościMenu skrótów klawiszowych
Logo OpenStax
Mikroekonomia – Podstawy

7.3 Decyzje o wejściu i wyjściu w długim okresie

Mikroekonomia – Podstawy7.3 Decyzje o wejściu i wyjściu w długim okresie

Menu
Spis treści
  1. Przedmowa
  2. 1 Wstęp do mikroekonomii
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 1.1 Czym jest ekonomia i dlaczego jest ona ważna?
    3. 1.2 Mikroekonomia i Makroekonomia
    4. 1.3 Jak ekonomiści wykorzystują teorie i modele do zrozumienia problemów ekonomicznych
    5. 1.4 Jak zorganizować gospodarkę: przegląd systemów gospodarczych
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Pytania sprawdzające
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
  3. 2 Wybory w świecie rzadkości zasobów
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 2.1 Jak ludzie dokonują wyborów w oparciu o ograniczenia budżetowe
    3. 2.2 Krzywa możliwości produkcyjnych i wybory społeczne
    4. 2.3 Konfrontacja z zastrzeżeniami do podejścia ekonomicznego
    5. Kluczowe pojęcia
    6. Podsumowanie
    7. Pytania sprawdzające
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Problemy
  4. 3 Popyt i podaż
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 3.1 Podaż, popyt i równowaga na rynku dóbr i usług
    3. 3.2 Pozacenowe determinanty popytu i podaży
    4. 3.3 Czteroetapowy proces zmiany ceny i ilości równowagi na rynku
    5. 3.4 Cena maksymalna i cena minimalna
    6. 3.5 Popyt, podaż i efektywność
    7. Kluczowe pojęcia
    8. Podsumowanie
    9. Pytania sprawdzające
    10. Sprawdź wiedzę
    11. Ćwicz myślenie krytyczne
    12. Problemy
  5. 4 Elastyczność
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 4.1 Elastyczność cenowa popytu i podaży
    3. 4.2 Skrajne przypadki elastyczności
    4. 4.3 Elastyczność a cena
    5. 4.4 Pozacenowe parametry elastyczności
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Pytania sprawdzające
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
    11. Problemy
  6. 5 Wybory konsumenta
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 5.1 Wybory konsumpcyjne
    3. 5.2 Jak zmiany dochodów wpływają na wybory konsumentów
    4. 5.3 Ekonomia behawioralna: inne podejście do wyborów konsumenckich
    5. Kluczowe pojęcia
    6. Podsumowanie
    7. Pytania sprawdzające
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Problemy
  7. 6 Teoria podaży, kosztów i struktur rynku
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 6.1 Koszty całkowite i księgowe, zysk księgowy i zysk ekonomiczny
    3. 6.2 Produkcja w krótkim okresie
    4. 6.3 Koszty w krótkim okresie
    5. 6.4 Produkcja w długim okresie
    6. 6.5 Koszty w długim okresie
    7. Kluczowe pojęcia
    8. Podsumowanie
    9. Pytania sprawdzające
    10. Sprawdź wiedzę
    11. Ćwicz myślenie krytyczne
    12. Problemy
  8. 7 Konkurencja doskonała
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 7.1 Specyfika konkurencji doskonałej jako struktury rynku
    3. 7.2 Jak przedsiębiorstwa doskonale konkurencyjne podejmują decyzje o produkcji
    4. 7.3 Decyzje o wejściu i wyjściu w długim okresie
    5. 7.4 Efektywność rynków doskonale konkurencyjnych
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Pytania sprawdzające
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
    11. Problemy
  9. 8 Monopol
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 8.1 Jak powstaje monopol: bariery wejścia
    3. 8.2 Jak maksymalizujący zyski monopol ustala produkcję i ceny
    4. Kluczowe pojęcia
    5. Podsumowanie
    6. Pytania sprawdzające
    7. Sprawdź wiedzę
    8. Ćwicz myślenie krytyczne
    9. Problemy
  10. 9 Konkurencja monopolistyczna i oligopol
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 9.1 Konkurencja monopolistyczna
    3. 9.2 Oligopol
    4. Kluczowe pojęcia
    5. Podsumowanie
    6. Pytania sprawdzające
    7. Sprawdź wiedzę
    8. Ćwicz myślenie krytyczne
    9. Problemy
  11. 10 Wprowadzenie do rynku czynników produkcji
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 10.1 Podaż i popyt na rynku pracy
    3. 10.2 Rynek pracy
    4. 10.3 Płace i zatrudnienie na niedoskonale konkurencyjnym rynku pracy
    5. 10.4 Dyskryminacja na rynku pracy
    6. 10.5 Popyt i podaż na rynku finansowym
    7. 10.6 System rynkowy jako efektywny mechanizm informacyjny
    8. Kluczowe pojęcia
    9. Podsumowanie
    10. Pytania sprawdzające
    11. Sprawdź wiedzę
    12. Ćwicz myślenie krytyczne
    13. Problemy
  12. 11 Zawodność rynku – państwo a biznes
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 11.1 Negatywne efekty zewnętrzne związane z problemem zanieczyszczenia środowiska
    3. 11.2 Publiczne sposoby rozwiązania problemu negatywnych efektów zewnętrznych
    4. 11.3 Prywatne sposoby rozwiązania problemu negatywnych efektów zewnętrznych
    5. 11.4 Dlaczego sektor prywatny nie inwestuje dostatecznych środków w innowacje
    6. 11.5 Dobra publiczne 
    7. 11.6 Fuzje przedsiębiorstw
    8. 11.7 Regulacje monopolu naturalnego
    9. 11.8 Problem niedoskonałej informacji i asymetrii informacji
    10. Kluczowe pojęcia
    11. Podsumowanie
    12. Pytania sprawdzające
    13. Sprawdź wiedzę
    14. Ćwicz myślenie krytyczne
    15. Problemy
  13. 12 Wpływ zmian klimatu na rozwój przedsiębiorstw
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 12.1 Zmiany klimatu i ich negatywne konsekwencje
    3. 12.2 Sposoby reakcji na zagrożenia związane z ryzykiem klimatycznym
    4. 12.3 Zrównoważony ład korporacyjny i ESG
    5. Kluczowe pojęcia
    6. Podsumowanie
    7. Pytania sprawdzające
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
  14. A Matematyka zastosowana w tym podręczniku
  15. B Krzywe obojętności
  16. C Wartość zaktualizowana
  17. Rozwiązania zadań
    1. Rozdział 1
    2. Rozdział 2
    3. Rozdział 3
    4. Rozdział 4
    5. Rozdział 5
    6. Rozdział 6
    7. Rozdział 7
    8. Rozdział 8
    9. Rozdział 9
    10. Rozdział 10
    11. Rozdział 11
    12. Rozdział 12
  18. Bibliografia
  19. Skorowidz nazwisk
  20. Skorowidz rzeczowy
  21. Skorowidz terminów obcojęzycznych

Cel dydaktyczny

Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie:

  • Objaśnić, jak decyzję pojedynczych przedsiębiorstw o wejściu lub wyjściu z gałęzi przekładają się na zerowe zyski ekonomiczne w długim okresie
  • Opisać przebieg dostosowań na rynku doskonale konkurencyjnym w długim okresie

Nie da się precyzyjnie określić granicy między krótkim a długim okresem za pomocą stopera czy nawet kalendarza. Różnice zależą od konkretnej firmy i gałęzi, dlatego rozróżnienie między krótkim a długim okresem jest bardziej techniczne: w krótkim okresie przedsiębiorstwa nie mogą w pełni swobodnie dostosowywać do swoich potrzeb nakładu wszystkich czynników produkcji, a w długim okresie taką swobodę już mają.

Na konkurencyjnym rynku zyski są elementem zachęcającym przedsiębiorstwa do zwiększenia skali aktywności gospodarczej. Jeśli firma osiąga zysk w krótkim okresie, ma motywację do rozbudowy istniejących fabryk lub budowy kolejnych. Również nowe przedsiębiorstwa mogą rozpocząć produkcję i sprzedaż na rynku. Kiedy nowe firmy wchodzą do branży zachęcone zwiększonymi zyskami, jakie oferuje, nazywa się to wejściem lub decyzją o wejściu (ang. entry).

Z kolei straty są elementem, który powoduje ucieczkę przedsiębiorstw z gałęzi. Jeśli przedsiębiorstwo ponosi straty w krótkim okresie, wówczas albo będzie ograniczać wykorzystanie mocy wytwórczych, produkując ze stratą, albo po prostu się zamknie, w zależności od tego, czy jego utarg pokrywa koszty zmienne, czy też jest od nich niższy. Jednak w długim okresie firmy, które ponoszą straty, całkowicie zaprzestaną produkcji. Długookresowy proces wygaszania działalności w odpowiedzi na utrzymujące się straty nazywa się wyjściem lub decyzją o wyjściu (ang. exit). Poniższa Ramka Dlaczego przedsiębiorstwa przestają istnieć? zawiera omówienie możliwych czynników powodujących straty przedsiębiorstw, a także determinant decyzji o wyjściu z gałęzi.

Poznaj szczegóły

Dlaczego przedsiębiorstwa przestają istnieć?

Czy możemy powiedzieć cokolwiek o przyczynach, dla których przedsiębiorstwa wychodzą z gałęzi? Najważniejszą miarą przesądzającą o tym, czy firma ma dalej działać, są zyski ekonomiczne. W końcu ludzie zakładają firmy właśnie w celu osiągania zysków. Inwestują swoje pieniądze, czas, wysiłek i wiele innych zasobów, aby wyprodukować i sprzedać coś, co – jak mają nadzieję – w zamian da im profity. Niestety nie wszystkie przedsiębiorstwa odnoszą sukcesy, a wiele nowych startupów szybko zdaje sobie sprawę, że ich przedsięwzięcie biznesowe musi ostatecznie przestać istnieć.

W modelu konkurencji doskonałej przedsiębiorstwa, które konsekwentnie nie mogą zarabiać, wyjdą z gałęzi, co jest łagodnym określeniem w istocie bolesnego i trudnego procesu. Gdy biznes upada, pracownicy tracą przecież pracę, inwestorzy pieniądze, a właściciele i menedżerowie marzenia. Każdego roku wiele firm bankrutuje. Amerykańska rządowa agencja odpowiedzialna za monitorowanie małych i średnich przedsiębiorstw (Small Business Administration) wskazuje, że w 2011 r. w USA pojawiło się 534 907 nowych podmiotów gospodarczych, ale równocześnie aż 575 691 upadło.

Czasami przedsiębiorstwo bankrutuje z powodu złego sposobu zarządzania, niskiej produktywności pracy zatrudnionych ludzi albo silnej konkurencji krajowej bądź zagranicznej. Przedsiębiorstwa upadają również z innych przyczyn. Na przykład warunki popytu i podaży na rynku mogą zmienić się w nieoczekiwany sposób, co oznacza spadek cen pobieranych za sprzedawane produkty lub wzrost kosztów pozyskiwania nakładów. Przy setkach tysięcy lub nawet milionach przedsiębiorstw w gospodarkach różnych krajów upadek nawet niewielkiej części z nich dotknie wielu ludzi, a niepowodzenia biznesowe mogą być bardzo trudne dla bezpośrednio zaangażowanych pracowników i menedżerów. Jednak z punktu widzenia całego systemu wyjście przedsiębiorstwa z gałęzi jest czasami złem koniecznym, jeśli rynkowy mechanizm alokacji ma oferować elastyczne instrumentarium zaspokajania potrzeb klientów, utrzymywania niskich kosztów i kreowania nowych produktów.

Jak decyzje przedsiębiorstw o wejściu i wyjściu z gałęzi prowadzą do zerowych zysków w długim okresie?

Żadne przedsiębiorstwo doskonale konkurencyjne (ang. perfectly competitive firm) działając samodzielnie, nie może wpłynąć na cenę rynkową. Jednak grupa wielu przedsiębiorstw wchodzących lub wychodzących z danej gałęzi wpłynie na ogólną podaż rynkową. Z kolei zmiana podaży odbije się na cenie rynkowej. Wejście i wyjście z rynku to siły napędowe procesu, który w długim okresie obniża cenę do poziomu minimalnych przeciętnych kosztów całkowitych, przez co wszystkie firmy działające w danej branży osiągają jedynie zerowy zysk ekonomiczny.

Aby zrozumieć, jak krótkookresowe zyski przedsiębiorstwa doskonale konkurencyjnego znikają w długim okresie, wyobraź sobie następującą sytuację. Rynek jest w równowadze długookresowej (ang. long-run equilibrium), wszystkie firmy osiągają zerowe zyski ekonomiczne, wytwarzając produkcję, dla której P = MR = LMCP = MR = LMC i P = LACP = LAC. Żadna firma nie ma motywacji do wejścia lub wyjścia z gałęzi. Załóżmy następnie, że popyt na produkt rośnie, a wraz z nim zwiększa się cena rynkowa. Istniejące w danej gałęzi gospodarki przedsiębiorstwa stoją teraz w obliczu wyższej ceny, więc zwiększają produkcję do nowego poziomu, dla którego P = MR = LMCP = MR = LMC.

Spowoduje to chwilowy wzrost ceny rynkowej powyżej punktu minimum na krzywej kosztu przeciętnego, a zatem istniejące na rynku firmy będą osiągać zyski ekonomiczne. Ta perspektywa przyciągnie do gałęzi nowe przedsiębiorstwa. Wejście wielu nowych firm spowoduje przesunięcie krzywej podaży w prawo. Gdy krzywa podaży przesuwa się w prawo, cena rynkowa zaczyna spadać, a wraz z nią maleją zyski ekonomiczne nowych i istniejących firm. Dopóki na rynku nadal będą zyski, wejście na rynek będzie przesuwało podaż w prawo. Proces zostanie zatrzymany, gdy cena rynkowa spadnie do poziomu, dla którego żadne przedsiębiorstwo nie będzie już osiągać zysków.

Z kolei krótkookresowe straty znikną dzięki odwrotnemu procesowi. Załóżmy, że rynek jest w długookresowej równowadze. Tym razem popyt spada, a wraz z nim maleje cena rynkowa. Istniejące w gałęzi przedsiębiorstwa mają teraz do czynienia z niższą ceną niż wcześniej, a ponieważ będzie ona poniżej krzywej kosztu przeciętnego, przedsiębiorstwa będą ponosić straty ekonomiczne. Niektóre firmy będą kontynuować produkcję według warunku: nowa cena P = MR = LMCP = MR = LMC, o ile uda im się pokryć swoje koszty zmienne. Inne zaś będą musiały natychmiast wstrzymać działalność, ponieważ nie zdołają pokryć swoich kosztów zmiennych. Wyjście wielu przedsiębiorstw z branży spowoduje przesunięcie krzywej podaży rynkowej w lewo. Gdy krzywa podaży przesuwa się w lewo, cena rynkowa zaczyna rosnąć, a straty ekonomiczne maleć. Proces ten kończy się, gdy cena rynkowa wzrośnie do poziomu zerowego zysku ekonomicznego, dla którego wszystkie istniejące w gałęzi przedsiębiorstwa nie tracą już pieniędzy. Tak więc podczas gdy doskonale konkurencyjne przedsiębiorstwo może notować zysk w krótkim okresie, w długim okresie proces wejścia będzie obniżał ceny, aż osiągnięty zostanie poziom zerowego zysku. I odwrotnie, doskonale konkurencyjne przedsiębiorstwo może ponosić stratę w krótkim okresie, ale firmy nie będą w stanie stale tracić pieniędzy. W długim okresie przedsiębiorstwa ponoszące straty mogą pozbyć się kosztów stałych, a ich wyjście z rynku spowoduje powrót ceny do poziomu zysku zerowego. W długim okresie procesy wejścia i wyjścia doprowadzą cenę na doskonale konkurencyjnych rynkach do progu rentowności (ang. break even point), dla którego koszt krańcowy przecina koszt przeciętny.

Długookresowe dostosowania i rodzaje branż

Ilekroć w gałęzi doskonale konkurencyjnej następuje wzrost produkcji, koszty wytwarzania w istniejących i nowych przedsiębiorstwach mogą pozostać takie same, wzrosnąć, a nawet spaść. Dlatego możemy kategoryzować te branże jako: (1) gałęzie o stałych kosztach (gdy koszty w przedsiębiorstwach pozostają takie same wraz ze wzrostem produkcji), (2) gałęzie o rosnących kosztach (w miarę wzrostu produkcji koszty w przedsiębiorstwach rosną), lub (3) gałęzie o malejących kosztach (gdy produkcja rośnie, koszty maleją).

W przypadku gałęzi o stałych kosztach (ang. constant cost industry), ilekroć występuje wzrost popytu na rynku i wzrost ceny, krzywa podaży przesuwa się w prawo wraz z wejściem nowych przedsiębiorstw i zatrzymuje się w punkcie, w którym nowa długookresowa równowaga występuje przy tej samej cenie rynkowej co poprzednio. Jest to przypadek stałych przychodów ze skali, które omówiliśmy wcześniej w Rozdziale 6 Teoria podaży, kosztów i struktur rynku. Dlaczego jednak koszty pozostają takie same? W tego typu branżach krzywa podaży jest bardzo elastyczna. Firmy mogą z łatwością wyprodukować dowolną ilość, której zażądają konsumenci. Ponadto istnieje doskonale elastyczna podaż nakładów – np. przedsiębiorstwa mogą łatwo zwiększyć zatrudnienie pracowników bez wzrostu płac. Włączając w nasze rozważania przykład z Ramki Dlaczego przedsiębiorstwa przestają istnieć?, zwiększony popyt na etanol w ostatnich latach spowodował wzrost popytu na kukurydzę. W związku z tym wielu rolników przerzuciło się z uprawy pszenicy na uprawę kukurydzy. Rynki rolne są ogólnie dobrymi przykładami gałęzi o stałych kosztach.

W gałęzi o rosnących kosztach (ang. increasing cost industry) wraz ze wzrostem produkcji rynkowej stare i nowe przedsiębiorstwa doświadczają wzrostu kosztów, co sprawia, że nowy poziom zerowego zysku występuje przy wyższej cenie niż wcześniej. W tym przypadku przedsiębiorstwa mogą mieć np. do czynienia z czynnikami produkcji, których podaż jest ograniczona (takimi jak wykwalifikowana siła robocza), co oznacza, że wzrost produkcji i tym samym wzrost popytu na te czynniki będzie zwiększał ich cenę (wynagrodzenia pracowników) i podnosił koszty wytwarzania. Krzywa podaży gałęzi jest mniej elastyczna.

W przypadku gałęzi o malejących kosztach (ang. decreasing cost industry) wraz ze wzrostem produkcji rynkowej stare i nowe przedsiębiorstwa doświadczają niższych kosztów, co sprawia, że nowy poziom zerowego zysku występuje przy cenie niższej niż poprzednio. W tym przypadku branża i wszystkie funkcjonujące w niej przedsiębiorstwa doświadczają spadku przeciętnych kosztów całkowitych. Może to być spowodowane zmianą technologii w całej gałęzi lub wzrostem wykształcenia pracowników. Dobrym przykładem rynków o malejących kosztach są branże high-tech.

Ilustracja 7.8 na panelu (a) przedstawia proces dostosowawczy w gałęzi o stałych kosztach. Ilekroć w takiej gałęzi następuje wzrost produkcji, efekt długookresowy oznacza większą produkcję przy dokładnie tej samej cenie co wcześniej. Należy zauważyć, że podaż była w stanie wzrosnąć, aby sprostać zwiększonemu popytowi. Kiedy połączymy początkową i końcową równowagę długookresową, otrzymamy linię będącą krzywą długookresowej podaży (LRSS) na rynkach doskonale konkurencyjnych. W tym przypadku jest to pozioma linia. Ilustracja 7.8 na panelu (b) i Ilustracja 7.8 na panelu (c) przedstawiają odpowiednio gałęzie o rosnących i malejących kosztach. W przypadku branży o rosnących kosztach LRSS ma nachylenie dodatnie, natomiast w gałęzi o malejących kosztach LRSS ma nachylenie ujemne.

Wykres na trzech panelach pokazuje, że krzywa podaży długookresowej LRSS jest stała, gdy koszty nie rosną ani nie spadają, LRSS ma nachylenie dodatnie, gdy koszty rosną, oraz nachylenie ujemne, gdy koszty spadają.
Ilustracja 7.8 Proces dostosowawczy w gałęzi o stałych, rosnących i malejących kosztach Na panelu (a) popyt wzrósł, a podaż się dostosowała. Zauważ, że wzrost podaży jest równy wzrostowi popytu. W rezultacie cena równowagi pozostaje taka sama przy wzroście ilości sprzedanych towarów. Na panelu (b) sprzedawcy nie byli w stanie zwiększyć podaży w stopniu odzwierciedlającym wzrost popytu. Brakowało niektórych nakładów lub zwiększyły się płace. Cena równowagi wzrosła. Na panelu (c) sprzedawcy z łatwością zwiększyli podaż w odpowiedzi na wzrost popytu. Tutaj nowa technologia lub korzyści skali spowodowały duży wzrost podaży skutkujący spadkiem ceny równowagi.
Do you know how you learn best?
Kinetic by OpenStax offers access to innovative study tools designed to help you maximize your learning potential.
Cytowanie i udostępnianie

Chcesz zacytować, udostępnić albo zmodyfikować treść tej książki? Została ona wydana na licencji Uznanie autorstwa (CC BY) , która wymaga od Ciebie uznania autorstwa OpenStax.

Cytowanie i udostępnienia
  • Jeśli rozpowszechniasz tę książkę w formie drukowanej, umieść na każdej jej kartce informację:
    Treści dostępne za darmo na https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/1-wprowadzenie-do-rozdzialu
  • Jeśli rozpowszechniasz całą książkę lub jej fragment w formacie cyfrowym, na każdym widoku strony umieść informację:
    Treści dostępne za darmo na https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/1-wprowadzenie-do-rozdzialu
Cytowanie

© 12 wrz 2022 OpenStax. Treść książki została wytworzona przez OpenStax na licencji Uznanie autorstwa (CC BY) . Nazwa OpenStax, logo OpenStax, okładki OpenStax, nazwa OpenStax CNX oraz OpenStax CNX logo nie podlegają licencji Creative Commons i wykorzystanie ich jest dozwolone wyłącznie na mocy uprzedniego pisemnego upoważnienia przez Rice University.