Przejdź do treściPrzejdź do informacji o dostępnościMenu skrótów klawiszowych
Logo OpenStax

Menu
Spis treści
  1. Przedmowa
  2. Optyka
    1. 1 Natura światła
      1. Wstęp
      2. 1.1 Rozchodzenie się światła
      3. 1.2 Prawo odbicia
      4. 1.3 Załamanie
      5. 1.4 Całkowite wewnętrzne odbicie
      6. 1.5 Rozszczepienie
      7. 1.6 Zasada Huygensa
      8. 1.7 Polaryzacja
      9. Podsumowanie rozdziału
        1. Kluczowe pojęcia
        2. Najważniejsze wzory
        3. Podsumowanie
        4. Pytania
        5. Zadania
        6. Zadania dodatkowe
        7. Zadania trudniejsze
    2. 2 Optyka geometryczna i tworzenie obrazu
      1. Wstęp
      2. 2.1 Obrazy tworzone przez zwierciadła płaskie
      3. 2.2 Zwierciadła sferyczne
      4. 2.3 Obrazy tworzone przez załamanie promieni światła
      5. 2.4 Cienkie soczewki
      6. 2.5 Oko
      7. 2.6 Aparat fotograficzny
      8. 2.7 Proste przyrządy powiększające
      9. 2.8 Mikroskopy i teleskopy
      10. Podsumowanie rozdziału
        1. Kluczowe pojęcia
        2. Najważniejsze wzory
        3. Podsumowanie
        4. Pytania
        5. Zadania
        6. Zadania dodatkowe
    3. 3 Interferencja
      1. Wstęp
      2. 3.1 Doświadczenie Younga z dwiema szczelinami
      3. 3.2 Matematyczny opis interferencji
      4. 3.3 Interferencja na wielu szczelinach
      5. 3.4 Interferencja w cienkich warstwach
      6. 3.5 Interferometr Michelsona
      7. Podsumowanie rozdziału
        1. Kluczowe pojęcia
        2. Najważniejsze wzory
        3. Podsumowanie
        4. Pytania
        5. Zadania
        6. Zadania dodatkowe
        7. Zadania trudniejsze
    4. 4 Dyfrakcja
      1. Wstęp
      2. 4.1 Dyfrakcja na pojedynczej szczelinie
      3. 4.2 Natężenie światła w dyfrakcji na pojedynczej szczelinie
      4. 4.3 Dyfrakcja na podwójnej szczelinie
      5. 4.4 Siatki dyfrakcyjne
      6. 4.5 Otwory kołowe i rozdzielczość
      7. 4.6 Dyfrakcja rentgenowska
      8. 4.7 Holografia
      9. Podsumowanie rozdziału
        1. Kluczowe pojęcia
        2. Najważniejsze wzory
        3. Podsumowanie
        4. Pytania
        5. Zadania
        6. Zadania dodatkowe
        7. Zadania trudniejsze
  3. Fizyka współczesna
    1. 5 Teoria względności
      1. Wstęp
      2. 5.1 Niezmienność praw fizyki
      3. 5.2 Względność jednoczesności zdarzeń
      4. 5.3 Dylatacja czasu
      5. 5.4 Skrócenie długości w szczególnej teorii względności
      6. 5.5 Transformacja Lorentza
      7. 5.6 Względność prędkości w szczególnej teorii względności
      8. 5.7 Relatywistyczny efekt Dopplera
      9. 5.8 Pęd relatywistyczny
      10. 5.9 Energia relatywistyczna
      11. Podsumowanie rozdziału
        1. Kluczowe pojęcia
        2. Najważniejsze wzory
        3. Podsumowanie
        4. Pytania
        5. Zadania
        6. Zadania dodatkowe
    2. 6 Fotony i fale materii
      1. Wstęp
      2. 6.1 Promieniowanie ciała doskonale czarnego
      3. 6.2 Efekt fotoelektryczny
      4. 6.3 Efekt Comptona
      5. 6.4 Model atomu wodoru Bohra
      6. 6.5 Fale de Broglie’a
      7. 6.6 Dualizm korpuskularno-falowy
      8. Podsumowanie rozdziału
        1. Kluczowe pojęcia
        2. Najważniejsze wzory
        3. Podsumowanie
        4. Pytania
        5. Zadania
        6. Zadania dodatkowe
    3. 7 Mechanika kwantowa
      1. Wstęp
      2. 7.1 Funkcje falowe
      3. 7.2 Zasada nieoznaczoności Heisenberga
      4. 7.3 Równanie Schrӧdingera
      5. 7.4 Cząstka kwantowa w pudełku
      6. 7.5 Kwantowy oscylator harmoniczny
      7. 7.6 Tunelowanie cząstek przez bariery potencjału
      8. Podsumowanie rozdziału
        1. Kluczowe pojęcia
        2. Najważniejsze wzory
        3. Podsumowanie
        4. Pytania
        5. Zadania
        6. Zadania dodatkowe
        7. Zadania trudniejsze
    4. 8 Budowa atomu
      1. Wstęp
      2. 8.1 Atom wodoru
      3. 8.2 Orbitalny magnetyczny moment dipolowy elektronu
      4. 8.3 Spin elektronu
      5. 8.4 Zakaz Pauliego i układ okresowy pierwiastków
      6. 8.5 Widma atomowe i promieniowanie rentgenowskie
      7. 8.6 Lasery
      8. Podsumowanie rozdziału
        1. Kluczowe pojęcia
        2. Najważniejsze wzory
        3. Podsumowanie
        4. Pytania
        5. Zadania
        6. Zadania dodatkowe
    5. 9 Fizyka materii skondensowanej
      1. Wstęp
      2. 9.1 Rodzaje wiązań cząsteczkowych
      3. 9.2 Widma cząsteczkowe
      4. 9.3 Wiązania w ciałach stałych
      5. 9.4 Model elektronów swobodnych w metalach
      6. 9.5 Teoria pasmowa ciał stałych
      7. 9.6 Półprzewodniki i domieszkowanie
      8. 9.7 Przyrządy półprzewodnikowe
      9. 9.8 Nadprzewodnictwo
      10. Podsumowanie rozdziału
        1. Kluczowe pojęcia
        2. Najważniejsze wzory
        3. Podsumowanie
        4. Pytania
        5. Zadania
        6. Zadania dodatkowe
        7. Zadania trudniejsze
    6. 10 Fizyka jądrowa
      1. Wstęp
      2. 10.1 Własności jądra atomowego
      3. 10.2 Energia wiązania jądra
      4. 10.3 Rozpad promieniotwórczy
      5. 10.4 Procesy rozpadu
      6. 10.5 Rozszczepienie jądra atomowego
      7. 10.6 Fuzja jądrowa
      8. 10.7 Skutki biologiczne i zastosowania medyczne promieniowania jądrowego
      9. Podsumowanie rozdziału
        1. Kluczowe pojęcia
        2. Najważniejsze wzory
        3. Podsumowanie
        4. Pytania
        5. Zadania
        6. Zadania dodatkowe
        7. Zadania trudniejsze
    7. 11 Fizyka cząstek elementarnych i kosmologia
      1. Wstęp
      2. 11.1 Wstęp do fizyki cząstek elementarnych
      3. 11.2 Zasady zachowania w fizyce cząstek elementarnych
      4. 11.3 Kwarki
      5. 11.4 Akceleratory i detektory cząstek
      6. 11.5 Model standardowy
      7. 11.6 Wielki Wybuch
      8. 11.7 Ewolucja wczesnego Wszechświata
      9. Podsumowanie rozdziału
        1. Kluczowe pojęcia
        2. Najważniejsze wzory
        3. Podsumowanie
        4. Pytania
        5. Zadania
        6. Zadania dodatkowe
        7. Zadania trudniejsze
  4. A Jednostki
  5. B Przeliczanie jednostek
  6. C Najważniejsze stałe fizyczne
  7. D Dane astronomiczne
  8. E Wzory matematyczne
  9. F Układ okresowy pierwiastków
  10. G Alfabet grecki
  11. Rozwiązania zadań
    1. Rozdział 1
    2. Rozdział 2
    3. Rozdział 3
    4. Rozdział 4
    5. Rozdział 5
    6. Rozdział 6
    7. Rozdział 7
    8. Rozdział 8
    9. Rozdział 9
    10. Rozdział 10
    11. Rozdział 11
  12. Skorowidz nazwisk
  13. Skorowidz rzeczowy
  14. Skorowidz terminów obcojęzycznych

Podsumowanie

11.1 Wstęp do fizyki cząstek elementarnych

  • Cztery oddziaływania podstawowe ułożone od najsilniejszego to: silne oddziaływanie jądrowe, oddziaływanie elektromagnetyczne, słabe oddziaływanie jądrowe i oddziaływanie grawitacyjne. Kwarki oddziałują silnie, ale leptony już nie. I kwarki, i leptony oddziałują elektromagnetycznie, grawitacyjnie i słabo.
  • Cząstki elementarne dzielimy na fermiony i bozony. Fermiony mają spin połówkowy i podlegają zakazowi Pauliego. Bozony mają spin całkowity i nie podlegają zasadzie wykluczania. Bozony są nośnikami oddziaływań między cząstkami.
  • Kwarki i leptony to dwie rodziny cząstek, składające się z sześciu reprezentantów każda, podzielonych na dwie grupy. Członkowie odpowiednich grup mają szereg wspólnych cech (np. ładunek elektryczny, spin, typ oddziaływania), ale różnią się masą.
  • Wszystkie cząstki mają swoje antycząstki, które posiadają te same cechy, ale niosą ładunek przeciwnego znaku.

11.2 Zasady zachowania w fizyce cząstek elementarnych

  • Oddziaływania między cząstkami elementarnymi podlegają zasadom zachowania liczb (barionowej, leptonowych i dziwności), określającym, jakie reakcje lub rozpady są możliwe, a jakie zabronione.
  • Zasada zachowania liczby barionowej i zasady zachowania trzech liczb leptonowych muszą być spełnione we wszystkich procesach fizycznych. Zachowanie dziwności dotyczy jedynie oddziaływań silnych i elektromagnetycznych. Dziwność nie jest zachowana w oddziaływaniach słabych.

11.3 Kwarki

  • W przyrodzie występuje sześć kwarków: górny (uu \mathrm{u}), dolny (dd \mathrm{d}), powabny (cc \mathrm{c}), dziwny (ss \mathrm{s}), wysoki (tt \mathrm{t}) oraz niski (bb \mathrm{b}). Cząstki te są fermionami o spinie połówkowym i ułamkowym ładunku elektrycznym.
  • Bariony składają się z trzech kwarków, a mezony z pary kwark–antykwark. Ze względu na oddziaływanie silne, które ma cechę tzw. asymptotycznej swobody, kwarki nie mogą występować jako samodzielne cząstki. Mówimy, że są one uwięzione wewnątrz hadronów.
  • Potwierdzenie istnienia kwarków przyniosły eksperymenty z rozpraszaniem na protonach.

11.4 Akceleratory i detektory cząstek

  • Do badania cząstek elementarnych i ich wzajemnych oddziaływań służy wiele różnych typów akceleratorów, takich jak liniaki, cyklotrony, synchrotrony i zderzacze.
  • Akceleratory zderzeniowe służą do produkcji masywnych cząstek, które szybko rozpadają się na kaskady lżejszych.
  • Wielkie detektory cząstek elementarnych służą do dokładnego pomiaru wszystkich aspektów zderzeń wysokoenergetycznych cząstek i fotonów, takich jak tor, pęd i energia. Detektory zbudowane są z wielu segmentów odpowiedzialnych za pomiar danego typu cząstek.
  • Cząstki naładowane mierzymy w obszarze pola magnetycznego. Dzięki temu na podstawie ich zakrzywionych torów lotu możemy odtworzyć wektor pędu.
  • Do pomiaru energii (i masy) cząstek służą kalorymetry; cząstki są całkowicie absorbowane w materiale kalorymetru.

11.5 Model standardowy

  • Model standardowy stanowi opis oddziaływań między cząstkami na drodze silnego oddziaływania jądrowego, oddziaływania elektromagnetycznego i słabego oddziaływania jądrowego.
  • Procesy rozpraszania i rozpadów cząstek możemy przedstawiać przy użyciu diagramów Feynmana. Diagram ten przedstawia oddziaływanie między cząstkami na schematycznym wykresie czasu w funkcji położenia.
  • Oddziaływanie elektromagnetyczne jest dalekozasięgowe, natomiast oddziaływanie słabe zachodzi tylko na niewielkich odległościach. Wszystkie oddziaływania przenoszone są za pomocą bozonów pośredniczących.
  • Teorie unifikacji są próbą zrozumienia Wszechświata i wytłumaczenia wszystkich oddziaływań za pomocą tylko jednej siły.

11.6 Wielki Wybuch

  • Wszechświat rozszerza się tak jak pompowany balon – każdy punkt oddala się od innych.
  • Odległe galaktyki uciekają od nas z prędkościami proporcjonalnymi do odległości od Ziemi. Tempo ucieczki oblicza się na podstawie obserwacji jako równe 70 km s Mpc 70 km s Mpc \SI{70}{\kilo\metre\per\second\per\mega\parsec} . Im dalej znajduje się dana galaktyka, tym szybciej się od nas oddala. Najdalsze uciekają z prędkością bliską prędkości światła. Prędkości ucieczki mierzymy za pomocą obserwacji wielkości przesunięcia ku czerwieni (redshift), wynikającego z relatywistycznego efektu Dopplera.
  • Według obecnych modeli kosmologicznych Wszechświat powstał w wyniku Wielkiego Wybuchu ok. 13,7 13,7 \num{13,7} miliarda lat temu.
  • Zgodnie z zasadą kosmologiczną Wszechświat jest jednorodny i izotropowy. Ponadto jego ekspansja ciągle przyspiesza.

11.7 Ewolucja wczesnego Wszechświata

  • Wczesny Wszechświat był bardzo gorący i gęsty.
  • Wszechświat jest izotropowy, jednorodny i stale się rozszerza.
  • Mikrofalowe promieniowanie tła (promieniowanie reliktowe) to dowód na prawdziwość teorii Wielkiego Wybuchu.
  • Ogromna większość energii i masy we Wszechświecie jest wciąż nierozpoznana.
Cytowanie i udostępnianie

Chcesz zacytować, udostępnić albo zmodyfikować treść tej książki? Została ona wydana na licencji Uznanie autorstwa (CC BY) , która wymaga od Ciebie uznania autorstwa OpenStax.

Cytowanie i udostępnienia
  • Jeśli rozpowszechniasz tę książkę w formie drukowanej, umieść na każdej jej kartce informację:
    Treści dostępne za darmo na https://openstax.org/books/fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-wstep
  • Jeśli rozpowszechniasz całą książkę lub jej fragment w formacie cyfrowym, na każdym widoku strony umieść informację:
    Treści dostępne za darmo na https://openstax.org/books/fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-wstep
Cytowanie

© 21 wrz 2022 OpenStax. Treść książki została wytworzona przez OpenStax na licencji Uznanie autorstwa (CC BY) . Nazwa OpenStax, logo OpenStax, okładki OpenStax, nazwa OpenStax CNX oraz OpenStax CNX logo nie podlegają licencji Creative Commons i wykorzystanie ich jest dozwolone wyłącznie na mocy uprzedniego pisemnego upoważnienia przez Rice University.