18.7 Kwestie etyczne w handlu detalicznym i hurtowym

Nieetyczne praktyki stosowane przez sprzedawców detalicznych

Pomimo znacznego wzrostu liczby konsumentów i grup przeciwdziałających nieetycznym praktykom biznesowym wielu sprzedawców detalicznych nadal próbuje stosować nieuczciwe sposoby nakłaniania konsumentów do zakupu produktów. Firma Truly Organic, sprzedawca detaliczny z siedzibą w Miami Beach na Florydzie, w 2019 r. została pozwana przez Federalną Komisję Handlu (FTC) za wprowadzanie konsumentów w błąd informacją, że jej produkty są w 100% ekologiczne, co nie do końca było prawdą.52 Komisja stwierdziła, że Truly Organic był winny fałszywej lub wprowadzającej w błąd reklamie, w ramach której konsumenci otrzymali nieprawdziwe informacje o oferowanym produkcie lub usłudze. Z kolei działający w Polsce Kaufland wprowadzał konsumentów w błąd w kwestii kraju pochodzenia warzyw z jego oferty, co zostało wykazane podczas kontroli Inspekcji Handlowej. Na przykład w placówce w Kaliszu sprzedawano marchew oznaczoną jako pochodzącą z Polski, choć na opakowaniu zbiorczym widniała Holandia. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) nałożył na sieć karę w wysokości 13,2 mln zł. Prezes UOKiK Tomasz Chróstny skomentował to w następujący sposób: „Prawo do informacji jest podstawowym prawem każdego konsumenta. Jednocześnie informacje o produktach muszą być rzetelne, jasne i łatwe do zrozumienia dla konsumentów, a ponadto nie mogą w jakikolwiek sposób wprowadzać w błąd. Kontrole Inspekcji Handlowej potwierdziły, że w sklepach sieci Kaufland konsument regularnie dostawał mylne informacje o tym, skąd pochodzą warzywa, co wpływało na jego decyzje zakupowe, dlatego wszcząłem w tej sprawie postępowanie i wydałem decyzję. Nakazałem zaniechanie wprowadzania konsumentów w błąd i zdecydowałem o nałożeniu kary finansowej na tę sieć handlową”.53

Manipulacyjne taktyki sprzedaży to kolejna powszechna nieetyczna praktyka stosowana przez sprzedawców detalicznych. Wiele firm oferujących usługi subskrypcyjne na bezpłatny okres próbny nie informuje, że konsument będzie obciążany co miesiąc opłatą w momencie, gdy bezpłatny okres próbny się skończy. Tymczasem przepisy wymagają od firm ujawnienia informacji o łącznej cenie lub wynagrodzeniu za świadczenie. Zapoznaj się z tym i innymi prawami konsumenta na stronie UOKiK.

Bywa też, że duże sieci handlowe w nieetyczny sposób traktują swoich dostawców, wykorzystując w relacjach z nimi własną przewagę kontraktową i narzucając im niekorzystne warunki sprzedaży. Spójrzmy na kilka przykładów z polskiego rynku. Auchan pobierał od swoich dostawców opłatę za transport towarów z magazynów centralnych do sklepów tej sieci handlowej. Jeronimo Martins Polska (właściciel sieci Biedronka) narzucała kontrahentom nieuczciwe rabaty, a Kaufland Polska Markety wymagał od dostawców redukcji ceny już po sprzedaży produktów. Zachowania te stały się przedmiotem postępowań UOKiK. Na Auchan UOKiK nałożył w 2023 r. karę w wysokości 87 mln zł,54 Kaufland w 2021 r. został ukarany grzywną w wysokości 124 mln zł,55 natomiast Biedronka za wykorzystywanie przewagi kontraktowej w 2020 r. musiała zapłacić rekordowe 723 mln zł.56

Sprawiedliwość i uczciwość w handlu hurtowym

Sprawiedliwość może być pojęciem subiektywnym. To, co ty i twoja rodzina uważacie za uczciwe, wynika z waszych przekonań i opinii. W handlu hurtowym i ogólnie w handlu obowiązują regulacje mające na celu utrzymanie uczciwości w praktykach biznesowych. Prawdopodobnie znasz termin „monopol”. Działania monopolistyczne są uważane za nieuczciwe. Jeśli jedna lub kilka firm kontroluje całą branżę, prawa podaży i popytu przestają działać.

Jeśli hurtownik wymaga od sprzedawcy detalicznego podpisania bardzo szczegółowej umowy zawierającej zobowiązanie, że nie będzie korzystał z usług żadnego innego dostawcy, sprzedawca detaliczny jest zdany na łaskę hurtownika w kwestii wszystkiego, co wiąże się z utrzymaniem jego firmy. Hurtownicy powinni również stosować etyczne praktyki rozliczeń. Hurtownicy i detaliści uzgadniają w umowie metodę rozliczeń, która ma być stosowana w ich relacjach. Nieetyczne jest jednak wystawianie przez hurtowników detalistom rachunków za towary, które nigdy nie zostały wysłane lub otrzymane, za produkty uszkodzone lub takie, które nie zostały zamówione, a także tworzenie zatorów płatniczych, czyli sytuacji, gdy kontrahenci nie płacą dostawcom na czas.57