Przejdź do treściPrzejdź do informacji o dostępności
OpenStax Logo
Psychologia

Kluczowe pojęcia

PsychologiaKluczowe pojęcia
  1. Przedmowa
  2. 1. Wstęp do psychologii
    1. Wprowadzenie
    2. 1.1 Czym jest psychologia
    3. 1.2 Historia psychologii
    4. 1.3 Psychologia współczesna
    5. 1.4 Kariera zawodowa psychologa
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  3. 2. Prowadzenie badań
    1. Wprowadzenie
    2. 2.1 Dlaczego badania są ważne?
    3. 2.2 Metody badawcze
    4. 2.3 Analiza wyników
    5. 2.4 Etyka
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  4. 3. Biopsychologia
    1. Wprowadzenie
    2. 3.1 Genetyka człowieka
    3. 3.2 Komórki układu nerwowego
    4. 3.3 Składowe układu nerwowego
    5. 3.4 Mózg i rdzeń kręgowy
    6. 3.5 Układ hormonalny
    7. Kluczowe pojęcia
    8. Podsumowanie
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
    11. Rozwijaj się
  5. 4. Stany świadomości
    1. Wprowadzenie
    2. 4.1 Czym jest świadomość?
    3. 4.2 Rola snu
    4. 4.3 Fazy snu
    5. 4.4 Zaburzenia snu
    6. 4.5 Używanie substancji psychoaktywnych
    7. 4.6 Inne stany świadomości
    8. Kluczowe pojęcia
    9. Podsumowanie
    10. Sprawdź wiedzę
    11. Ćwicz myślenie krytyczne
    12. Rozwijaj się
  6. 5. Wrażenia zmysłowe i spostrzeganie
    1. Wprowadzenie
    2. 5.1 Czym różnią się wrażenia zmysłowe i spostrzeganie
    3. 5.2 Fale i długości fal
    4. 5.3 Wzrok
    5. 5.4 Słuch
    6. 5.5 Inne zmysły
    7. 5.6 Zasady postrzegania w psychologii Gestalt
    8. Kluczowe pojęcia
    9. Podsumowanie
    10. Sprawdź wiedzę
    11. Ćwicz myślenie krytyczne
    12. Rozwijaj się
  7. 6. Uczenie się
    1. Wprowadzenie
    2. 6.1 Na czym polega proces uczenia się?
    3. 6.2 Warunkowanie klasyczne
    4. 6.3 Warunkowanie sprawcze
    5. 6.4 Uczenie się przez obserwację (modelowanie)
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  8. 7. Myślenie i inteligencja
    1. Wprowadzenie
    2. 7.1 Czym jest poznanie?
    3. 7.2 Język
    4. 7.3 Rozwiązywanie problemów
    5. 7.4 Czym jest inteligencja i twórczość?
    6. 7.5 Pomiar inteligencji
    7. 7.6 Źródła inteligencji
    8. Kluczowe pojęcia
    9. Podsumowanie
    10. Sprawdź wiedzę
    11. Ćwicz myślenie krytyczne
    12. Rozwijaj się
  9. 8. Pamięć
    1. Wprowadzenie
    2. 8.1 Jak działa pamięć
    3. 8.2 Obszary mózgu zaangażowane w procesy pamięciowe
    4. 8.3 Kłopoty z pamięcią
    5. 8.4 Sposoby na poprawę pamięci
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  10. 9. Psychologia rozwojowa
    1. Wprowadzenie
    2. 9.1 Co to jest psychologia rozwojowa?
    3. 9.2 Teorie psychologii rozwojowej
    4. 9.3 Stadia rozwoju
    5. 9.4 Kres życia
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  11. 10. Emocje i motywacje
    1. Wprowadzenie
    2. 10.1 Emocje
    3. 10.2 Biologia emocji
    4. 10.3 Motywacja
    5. 10.4 Sfera seksualna
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  12. 11. Osobowość
    1. Wprowadzenie
    2. 11.1 Czym jest osobowość?
    3. 11.2 Freud i perspektywa psychodynamiczna
    4. 11.3 Neofreudyści: Adler, Erikson, Jung i Horney
    5. 11.4 Podejście poznawcze
    6. 11.5 Podejścia humanistyczne
    7. 11.6 Teorie cech
    8. 11.7 Socjobiologiczna koncepcja osobowości
    9. 11.8 Kulturowe uwarunkowania osobowości
    10. 11.9 Temperament
    11. 11.10 Ocena osobowości
    12. Kluczowe pojęcia
    13. Podsumowanie
    14. Sprawdź wiedzę
    15. Ćwicz myślenie krytyczne
    16. Rozwijaj się
  13. 12. Psychologia społeczna
    1. Wprowadzenie
    2. 12.1 Czym zajmuje się psychologia społeczna?
    3. 12.2 Atrybucje
    4. 12.3 Role i normy społeczne
    5. 12.4 Postawy i ich zmiana
    6. 12.5 Konformizm, zgodność, posłuszeństwo
    7. 12.6 Uprzedzenia i dyskryminacja
    8. 12.7 Agresja
    9. 12.8 Zachowania pomocne
    10. 12.9 Tworzenie relacji
    11. Kluczowe pojęcia
    12. Podsumowanie
    13. Sprawdź wiedzę
    14. Ćwicz myślenie krytyczne
    15. Rozwijaj się
  14. 13. Psychologia pracy i organizacji
    1. Wprowadzenie
    2. 13.1 Dopasowanie człowiek–organizacja
    3. 13.2 Postawy wobec organizacji i relacje w pracy
    4. 13.3 Stres w pracy
    5. 13.4 Motywacja do pracy
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  15. 14. Stres
    1. Wprowadzenie
    2. 14.1 Czym jest stres?
    3. 14.2 Stresory
    4. 14.3 Stres a choroby
    5. 14.4 Kontrolowanie stresu
    6. 14.5 Dążenie do szczęścia
    7. Kluczowe pojęcia
    8. Podsumowanie
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
    11. Rozwijaj się
  16. 15. Zaburzenia psychiczne
    1. Wprowadzenie
    2. 15.1 Czym są zaburzenia psychiczne?
    3. 15.2 Diagnostyka i klasyfikacja zaburzeń psychicznych
    4. 15.3 Poglądy na przyczyny zaburzeń psychicznych
    5. 15.4 Zaburzenia lękowe
    6. 15.5 Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne i pokrewne
    7. 15.6 Zespół stresu pourazowego
    8. 15.7 Zaburzenia nastroju
    9. 15.8 Schizofrenia
    10. 15.9 Zaburzenia dysocjacyjne
    11. 15.10 Zaburzenia występujące u dzieci
    12. 15.11 Zaburzenia osobowości
    13. Kluczowe pojęcia
    14. Podsumowanie
    15. Sprawdź wiedzę
    16. Ćwicz myślenie krytyczne
    17. Rozwijaj się
  17. 16. Terapia i leczenie
    1. Wprowadzenie
    2. 16.1 Terapia zaburzeń psychicznych teraz i kiedyś
    3. 16.2 Techniki terapeutyczne
    4. 16.3 Sposoby leczenia
    5. 16.4 Uzależnienia i zaburzenia związane z zażywaniem środków odurzających
    6. 16.5 Wykorzystanie paradygmatu społeczno-kulturowego w terapii
    7. Kluczowe pojęcia
    8. Podsumowanie
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
    11. Rozwijaj się
  18. Bibliografia
  19. Skorowidz nazwisk
  20. Skorowidz rzeczowy
  21. Skorowidz terminów obcojęzycznych
analiza snów (ang. dream analysis)

technika w terapii psychoanalitycznej, w której na podstawie analizy treści snu i skojarzeń pacjenta terapeuta i pacjent wspólnie wnioskują o bieżących potrzebach i konfliktach wewnętrznych tego ostatniego

bezwarunkowy pozytywny szacunek (ang. unconditional positive respect)

podejście wykorzystywane zwłaszcza w terapii humanistycznej; akceptacja i wsparcie wobec klienta, niezależnie od tego, co mówi lub robi

deinstytucjonalizacja (ang. deinstitutionalization)

proces zamykania dużych szpitali psychiatrycznych i włączania osób z trudnościami psychicznymi w życie lokalnych społeczności, z jednoczesnym zapewnieniem im leczenia

ekspozycja w wirtualnej rzeczywistości (ang. exposure in virtual reality)

metoda wykorzystująca symulację wirtualną zamiast rzeczywistego obiektu lub sytuacji wywołującej lęk; pomaga leczonym zapanować nad lękiem

konsultacja (ang. consultation)

początkowe spotkania terapeuty i klienta, mające na celu wzajemne poznanie się, omówienie trudności klienta, jego oczekiwania oraz możliwości pomocy w jego problemie. Zazwyczaj obejmuje 2-5 spotkań

kompetencje kulturowe (ang. cultural competence)

ujmowanie przez terapeutę w procesie terapii specyfiki osoby wynikającej z jej przynależności etnicznej i kultury kraju pochodzenia

leczenie przymusowe (ang. involuntary treatment)

leczenie wdrożone na podstawie wyroku sądu lub innych upoważnionych instytucji

leczenie dobrowolne (ang. voluntary treatment)

terapia, w której pacjent z własnej woli decyduje się uczestniczyć, by poradzić sobie ze swoimi problemami/objawami trudności psychicznych

metoda żetonowa (ang. token economy)

technika terapii behawioralnej w kontrolowanym otoczeniu, polegająca na wzmacnianiu pożądanych zachowań poprzez przyznawanie żetonów, które potem można wymienić na określone nagrody lub przywileje

nawrót (ang. relapse)

nawrót objawów zaburzenia lub trudności psychicznych; nawroty w procesie leczenia (oraz po jego zakończeniu) są naturalne, a profesjonalnie prowadzona psychoterapia uczy radzenia sobie z nimi

przeciwwarunkowanie (ang. counterconditioning)

technika stosowana w terapii, mająca na celu zastąpienie za pomocą procedur warunkowania, reakcji niewłaściwej nową reakcją, np. dziecko bojące się kotów może być nagradzane przysmakiem w obecności kota, dzięki czemu wytwarza się pozytywne skojarzenie w połączeniu z nieprzyjemnym bodźcem

psychoanaliza (ang. psychoanalysis)

rodzaj terapii zapoczątkowany przez Zygmunta Freuda, wykorzystujący do ujawnienia nieuświadomionych uczuć wolne skojarzenia, analizę snów i przeniesienie

psychoterapia (ang. psychotherapy)

stosowanie metod psychologicznych opartych na regularnym kontakcie międzyludzkim w celu pomocy osobom zmagającym się z różnorodnymi problemami natury psychicznej; psychoterapia może pomóc w poprawie relacji, rozwoju umiejętności społecznych, wzmocnieniu dobrostanu i zdrowia psychicznego, radzenia sobie z trudnymi zachowaniami, przekonaniami lub emocjami

psychoterapia rogeriańska, zorientowana na klienta (ang. Rogerian psychotherapy, client-centered therapy)

niedyrektywna forma psychoterapii humanistycznej stworzona przez Carla Rogersa; jej główną cechą jest bezwarunkowe wsparcie dla osoby leczonej i pomoc w samoakceptacji

przeniesienie (ang. transference)

proces wykorzystywany w psychoanalizie, polegający na tym, że pacjent przenosi na terapeutę pozytywne lub negatywne emocje powiązane z innymi, znaczącymi dla niego relacjami z życia

poufność (ang. confidentiality)

zasada poufności w terapii zakłada, że terapeuta ma obowiązek dbać o tajemnicę procesu psychoterapeutycznego, co oznacza zachowanie niejawności wszystkich informacji przekazywanych przez klienta oraz faktu jego udziału w procesie psychoterapii; zasada ta może zostać uchylona na wniosek samego pacjenta lub na wniosek sądu (w przypadku niebezpieczeństwa związanego z zagrożeniem jego życia lub życia czy zdrowia innych osób)

szpital psychiatryczny (ang. psychiatric hospital)

instytucja powołana w celu hospitalizacji pacjentów z zaburzeniami psychicznymi

systematyczna desensytyzacja, systematyczne odwrażliwianie (ang. systematic desensitization)

technika terapii behawioralnej polegająca na eksponowaniu na bodziec lękotwórczy, ze stopniowym zwiększaniem jego intensywności; stopniowo dochodzi do habituacji (przyzwyczajenia się) i wygaszenia reakcji lękowej

strategiczna terapia rodzinna (ang. strategic family therapy)

jedna z odmian terapii systemowej, skoncentrowana na rozwiązaniu problemu; przyjmuje wszystkie podstawowe założenia ogólnej teorii systemowej oraz podstawowe tezy teorii komunikacji; rodzina ujmowana jest jako system interpersonalny; problemy indywidualne traktowane są jako manifestacja zaburzenia systemu rodzinnego

strukturalna terapia rodzinna (ang. structural family therapy)

jedna z odmian terapii systemowej, koncentrująca się na strukturze rodziny, tj. wzajemnych interakcjach między członkami rodziny, oczekiwaniach i panujących zasadach

terapia behawioralna (ang. behavior therapy)

rodzaj terapii bazującej na zasadach behawioryzmu (uczenie się dzięki warunkowaniu) - skupia się na zmianie niepożądanych zachowań (np. wybuchów agresji u dzieci) i zastąpieniu ich/wzmocnieniu pożądanych zachowań (np. odrabianie lekcji)

terapia medyczna (ang. biomedical therapy)

terapia, która skupia się na wykorzystaniu leków i/lub procedur medycznych w leczeniu zaburzeń psychicznych (np. psychiatria)

terapia poznawczo-behawioralna (ang. cognitive-behavioral therapy (CBT))

jedna z pięciu podstawowych szkół psychoterapii, skupiająca się na zmianie negatywnych, nierealistycznych wzorców myślenia (przekonań) oraz niesłużącego zachowania

terapia poznawcza (ang. cognitive therapy)

rodzaj terapii skupiający się na łagodzeniu objawów trudności psychicznych poprzez zmianę wzorców myślenia

terapia elektrowstrząsowa (ang. electroconvulsive therapy (ECT))

procedura lecznicza stosowana w przypadkach niektórych zaburzeń psychicznych, m.in. w ciężkiej depresji, zwłaszcza lekoopornej, epizodach maniakalnych, epizodach psychotycznych, zwłaszcza z objawami katatonicznymi

terapia ekspozycyjna (ang. exposure therapy)

technika terapii behawioralnej stosowana głównie w leczeniu zaburzeń lękowych; zakłada eksponowanie się pacjenta na sytuacje lub przedmioty, które, choć bezpieczne, wzbudzają lęk; dzięki tym planowanym ekspozycjom dochodzi do habituacji (przyzwyczajenia)

terapia humanistyczna (ang. humanistic therapy)

jedna z pięciu podstawowych szkół psychoterapii, skupiająca się na zwiększeniu u korzystających z niej osób poziomu samoświadomości i samoakceptacji oraz pełnej realizacji swojego wewnętrznego potencjału

terapia niedyrektywna (ang. nondirective therapy)

forma terapii bez określonej struktury, bazująca bardziej na procesie terapeutycznym (tym, co aktualnie dzieje się w relacji pacjent-terapeuta) niż na konkretnych technikach zmiany

terapia zabawą (ang. play therapy)

proces terapeutyczny często wykorzystywany w przypadku dzieci, w którym pomocą w diagnozie i rozwiązywaniu problemów psychicznych są zabawki

terapia racjonalno-emotywna (ang. rational-emotive therapy (RET))

rodzaj terapii stworzony przez Alberta Ellisa, zaliczany do terapii poznawczo-behawioralnych; skupia się na odkrywaniu i modyfikacji niesłużących przekonań, prowadzących do przeżywania określonych emocji

terapia par (ang. couples therapy)

terapia par (małżeńska) jest formą psychoterapii, w której uczestniczy małżeństwo lub osoby pozostające w związku partnerskim; terapie par prowadzone są według różnych metod psychoterapii, w zależności od praktyki psychoterapeuty; terapia pozwala parze poradzić sobie z aktualnym kryzysem, nieporozumieniami, poprawić wzajemną komunikację, zrozumienie, wyrażanie potrzeb i uczuć, a tym samym przekłada się na polepszenie wzajemnych relacji

terapia rodzin (ang. family therapy)

terapia rodzin jest formą psychoterapii, w której uczestniczą członkowie rodziny; opiera się na podejściu systemowym, tj. założeniu, że za trudności odpowiada geneza i aktualna dynamika całego systemu rodzinnego, wzajemnie na siebie wpływającego

terapia grupowa (ang. group therapy)

forma psychoterapii w grupie (zazwyczaj 5-10 osób); prowadzona jest według różnych metod psychoterapii, w zależności od praktyki psychoterapeuty; polecana jest zwłaszcza w przypadku problemów w relacjach; dzięki dynamice i interakcjom zachodzącym między uczestnikami grupy osoba może na żywo zaobserwować swoje funkcjonowanie wśród innych osób

terapia indywidualna (ang. individual therapy)

forma psychoterapii w parze terapeuta-klient

warunkowanie awersyjne (ang. aversive conditioning)

typ warunkowania, w którym stan nieprzyjemny ma kojarzyć się z niepożądanym zachowaniem; w warunkowaniu awersyjnym próbuje się zastąpić pozytywną reakcję na bodziec szkodliwy reakcją negatywną

wolne skojarzenia (ang. free associations)

technika psychoanalityczna, w której pacjent mówi to, co w danej chwili przychodzi mu na myśl w związku z zadanym tematem rozmowy

zaburzenie współistniejące (ang. comorbid disorder)

jednoczesne występowanie u danej osoby dwóch lub więcej zaburzeń, np. zaburzeń depresyjnych i lękowych, zespołu stresu pourazowego i uzależnienia etc.

Cytowanie i udostępnianie

Chcesz zacytować, udostępnić albo zmodyfikować treść tej książki? Została ona wydana na licencji, Creative Commons Attribution License 4.0 która wymaga od Ciebie uznania autorstwa OpenStax.

Cytowanie i udostępnienia
  • Jeśli rozpowszechniasz tę książkę w formie drukowanej, umieść na każdej jej kartce informację:
    Treści dostępne za darmo na https://openstax.org/books/psychologia-polska/pages/1-wprowadzenie
  • Jeśli rozpowszechniasz całą książkę lub jej fragment w formacie cyfrowym, na każdym widoku strony umieść informację:
    Treści dostępne za darmo nahttps://openstax.org/books/psychologia-polska/pages/1-wprowadzenie
Cytowanie

© 19 lip 2021 OpenStax. Treść książki została wytworzona przez OpenStax na licencji Creative Commons Attribution License 4.0. Nazwa OpenStax, logo OpenStax, okładki OpenStax, nazwa OpenStax CNX oraz OpenStax CNX logo nie podlegają licencji Creative Commons i wykorzystanie ich jest dozwolone wyłącznie na mocy uprzedniego pisemnego upoważnienia przez Rice University.