Przejdź do treściPrzejdź do informacji o dostępnościMenu skrótów klawiszowych
Logo OpenStax
Mikroekonomia – Podstawy

5.1 Wybory konsumpcyjne

Mikroekonomia – Podstawy5.1 Wybory konsumpcyjne

Menu
Spis treści
  1. Przedmowa
  2. 1 Wstęp do mikroekonomii
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 1.1 Czym jest ekonomia i dlaczego jest ona ważna?
    3. 1.2 Mikroekonomia i Makroekonomia
    4. 1.3 Jak ekonomiści wykorzystują teorie i modele do zrozumienia problemów ekonomicznych
    5. 1.4 Jak zorganizować gospodarkę: przegląd systemów gospodarczych
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Pytania sprawdzające
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
  3. 2 Wybory w świecie rzadkości zasobów
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 2.1 Jak ludzie dokonują wyborów w oparciu o ograniczenia budżetowe
    3. 2.2 Krzywa możliwości produkcyjnych i wybory społeczne
    4. 2.3 Konfrontacja z zastrzeżeniami do podejścia ekonomicznego
    5. Kluczowe pojęcia
    6. Podsumowanie
    7. Pytania sprawdzające
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Problemy
  4. 3 Popyt i podaż
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 3.1 Podaż, popyt i równowaga na rynku dóbr i usług
    3. 3.2 Pozacenowe determinanty popytu i podaży
    4. 3.3 Czteroetapowy proces zmiany ceny i ilości równowagi na rynku
    5. 3.4 Cena maksymalna i cena minimalna
    6. 3.5 Popyt, podaż i efektywność
    7. Kluczowe pojęcia
    8. Podsumowanie
    9. Pytania sprawdzające
    10. Sprawdź wiedzę
    11. Ćwicz myślenie krytyczne
    12. Problemy
  5. 4 Elastyczność
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 4.1 Elastyczność cenowa popytu i podaży
    3. 4.2 Skrajne przypadki elastyczności
    4. 4.3 Elastyczność a cena
    5. 4.4 Pozacenowe parametry elastyczności
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Pytania sprawdzające
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
    11. Problemy
  6. 5 Wybory konsumenta
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 5.1 Wybory konsumpcyjne
    3. 5.2 Jak zmiany dochodów wpływają na wybory konsumentów
    4. 5.3 Ekonomia behawioralna: inne podejście do wyborów konsumenckich
    5. Kluczowe pojęcia
    6. Podsumowanie
    7. Pytania sprawdzające
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Problemy
  7. 6 Teoria podaży, kosztów i struktur rynku
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 6.1 Koszty całkowite i księgowe, zysk księgowy i zysk ekonomiczny
    3. 6.2 Produkcja w krótkim okresie
    4. 6.3 Koszty w krótkim okresie
    5. 6.4 Produkcja w długim okresie
    6. 6.5 Koszty w długim okresie
    7. Kluczowe pojęcia
    8. Podsumowanie
    9. Pytania sprawdzające
    10. Sprawdź wiedzę
    11. Ćwicz myślenie krytyczne
    12. Problemy
  8. 7 Konkurencja doskonała
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 7.1 Specyfika konkurencji doskonałej jako struktury rynku
    3. 7.2 Jak przedsiębiorstwa doskonale konkurencyjne podejmują decyzje o produkcji
    4. 7.3 Decyzje o wejściu i wyjściu w długim okresie
    5. 7.4 Efektywność rynków doskonale konkurencyjnych
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Pytania sprawdzające
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
    11. Problemy
  9. 8 Monopol
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 8.1 Jak powstaje monopol: bariery wejścia
    3. 8.2 Jak maksymalizujący zyski monopol ustala produkcję i ceny
    4. Kluczowe pojęcia
    5. Podsumowanie
    6. Pytania sprawdzające
    7. Sprawdź wiedzę
    8. Ćwicz myślenie krytyczne
    9. Problemy
  10. 9 Konkurencja monopolistyczna i oligopol
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 9.1 Konkurencja monopolistyczna
    3. 9.2 Oligopol
    4. Kluczowe pojęcia
    5. Podsumowanie
    6. Pytania sprawdzające
    7. Sprawdź wiedzę
    8. Ćwicz myślenie krytyczne
    9. Problemy
  11. 10 Wprowadzenie do rynku czynników produkcji
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 10.1 Podaż i popyt na rynku pracy
    3. 10.2 Rynek pracy
    4. 10.3 Płace i zatrudnienie na niedoskonale konkurencyjnym rynku pracy
    5. 10.4 Dyskryminacja na rynku pracy
    6. 10.5 Popyt i podaż na rynku finansowym
    7. 10.6 System rynkowy jako efektywny mechanizm informacyjny
    8. Kluczowe pojęcia
    9. Podsumowanie
    10. Pytania sprawdzające
    11. Sprawdź wiedzę
    12. Ćwicz myślenie krytyczne
    13. Problemy
  12. 11 Zawodność rynku – państwo a biznes
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 11.1 Negatywne efekty zewnętrzne związane z problemem zanieczyszczenia środowiska
    3. 11.2 Publiczne sposoby rozwiązania problemu negatywnych efektów zewnętrznych
    4. 11.3 Prywatne sposoby rozwiązania problemu negatywnych efektów zewnętrznych
    5. 11.4 Dlaczego sektor prywatny nie inwestuje dostatecznych środków w innowacje
    6. 11.5 Dobra publiczne 
    7. 11.6 Fuzje przedsiębiorstw
    8. 11.7 Regulacje monopolu naturalnego
    9. 11.8 Problem niedoskonałej informacji i asymetrii informacji
    10. Kluczowe pojęcia
    11. Podsumowanie
    12. Pytania sprawdzające
    13. Sprawdź wiedzę
    14. Ćwicz myślenie krytyczne
    15. Problemy
  13. 12 Wpływ zmian klimatu na rozwój przedsiębiorstw
    1. Wprowadzenie do rozdziału
    2. 12.1 Zmiany klimatu i ich negatywne konsekwencje
    3. 12.2 Sposoby reakcji na zagrożenia związane z ryzykiem klimatycznym
    4. 12.3 Zrównoważony ład korporacyjny i ESG
    5. Kluczowe pojęcia
    6. Podsumowanie
    7. Pytania sprawdzające
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
  14. A Matematyka zastosowana w tym podręczniku
  15. B Krzywe obojętności
  16. C Wartość zaktualizowana
  17. Rozwiązania zadań
    1. Rozdział 1
    2. Rozdział 2
    3. Rozdział 3
    4. Rozdział 4
    5. Rozdział 5
    6. Rozdział 6
    7. Rozdział 7
    8. Rozdział 8
    9. Rozdział 9
    10. Rozdział 10
    11. Rozdział 11
    12. Rozdział 12
  18. Bibliografia
  19. Skorowidz nazwisk
  20. Skorowidz rzeczowy
  21. Skorowidz terminów obcojęzycznych

Cel dydaktyczny

Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie:

  • Obliczyć użyteczność całkowitą
  • Wskazać decyzje, które pozwolą na maksymalizację użyteczności
  • Objaśnić pojęcie użyteczności krańcowej i znaczenie prawa malejącej użyteczności krańcowej

Informacje na temat struktury konsumpcji polskich gospodarstw domowych można znaleźć w publikacjach Głównego Urzędu Statystycznego. Tabela 5.1 ilustruje wzorce wydatków przeciętnego gospodarstwa domowego w Polsce w 2021 r. GUS publikuje tutaj dane dotyczące dochodu i wydatków na jedną osobę w gospodarstwie domowym. Pierwszy wiersz przedstawia miesięczny dochód rozporządzalny, czyli już po odjęciu podatków i innych obowiązkowych narzutów na dochody. Wiersz drugi wskazuje, że w 2021 r. przeciętne polskie gospodarstwo domowe składające się z czterech osób wydawało na konsumpcję nieco ponad 5264 zł w ciągu miesiąca. Tabela następnie dzieli konsumpcję na różne kategorie. Wzorce te będą się różnić dla poszczególnych gospodarstw domowych, w zależności od poziomu dochodów rodziny, głównego źródła dochodów (emeryci i renciści, pracujący na własny rachunek, rolnicy itd.), położenia geograficznego i preferencji. Zgodnie z subiektywną oceną sytuacji materialnej gospodarstw domowych w Polsce w 2021 r. (przywołaną przez GUS w tym samym badaniu, s. 14), ponad 53% z nich oceniło swoją sytuację materialną jako „dobą” i „raczej dobrą”, a kolejne 42% – jako „przeciętną”.

Miesięczny dochód rozporządzalny na osobę2061,93 zł
Przeciętne miesięczne wydatki na osobę1316,09 zł
Żywność i napoje bezalkoholowe 347,45 zł
Posiłki poza domem 47,38 zł
Użytkowanie mieszkania lub domu i nośniki energii250,06 zł
Odzież i obuwie 57,91 zł
Transport 123,71 zł
Zdrowie 73,70 zł
Rekreacja i kultura 78,97 zł
Edukacja 14,48 zł
Tabela 5.1 Polskie wybory konsumpcyjne w 2021 r. Źródło: GUS, Sytuacja gospodarstw domowych w 2020 r. w świetle badania budżetów gospodarstw domowych

Użyteczność całkowita i malejąca użyteczność krańcowa

Aby zrozumieć sposób dokonywania wyborów przez gospodarstwo domowe, ekonomiści uwzględniają zarówno to, na jakie dobra i usługi konsumentów stać, jak również ich gusta i preferencje, które determinują poziom satysfakcji lub użyteczności całkowitej (ang. total utility) płynącej z konsumenckich decyzji. Ilustracją ograniczeń nałożonych na decyzje konsumenta przez wysokość dochodu i ceny dóbr jest ograniczenie budżetowe (lub linia budżetu) (ang. budget constraint lub budget line). W przypadku linii ograniczenia budżetowego maksymalna możliwa do nabycia ilość jednego dobra zostaje odłożona na osi poziomej, a maksymalna ilość drugiego – na osi pionowej. Linia ograniczenia budżetowego pokazuje różne kombinacje dwóch dóbr, na które konsumenta stać przy danym dochodzie i cenach. Przyjrzyjmy się sytuacji Jana pokazanej na Ilustracji 5.2. Jan lubi kolekcjonować i nosić używane koszulki oraz oglądać stare filmy.

Ilustracja 5.2 przedstawia wykres, na którym liczbę koszulek oznaczono na osi poziomej, a liczbę filmów – na osi pionowej. Gdyby Jan miał nieograniczony dochód lub wspomniane dobra byłyby darmowe, mógłby je nabywać bez ograniczeń. Jednak Jan, jak każdy z nas, napotyka na ograniczenie budżetowe. Na swoje hobby ma do wydania łącznie 56 zł. Cena koszulki wynosi 14 zł, zaś cena filmu 7 zł. Zwróć uwagę, że przecięcie linii ograniczenia budżetowego z osią pionową występuje przy 8 filmach i zerowej liczbie koszulek (56 zł / 7 zł = 8). Punkt przecięcia linii ograniczenia budżetowego z osią poziomą ma wartość 4. To sytuacja, w której Jan wydaje wszystkie swoje pieniądze na koszulki i nie kupuje żadnych filmów (56 zł / 14 zł = 4). Nachylenie linii ograniczenia budżetowego jest równe (–8) / 4 = (–2). Poszczególne punkty wzdłuż linii ograniczenia budżetowego pokazują kombinacje (koszyki) koszulek i filmów, na które Jana stać.

Punkty na wykresie pokazują, jaki wpływ na budżet konsumenta mają jego zakupowe wybory dotyczące jego wydatków. Wydawanie przez Jana większej ilości pieniędzy na filmy (oś y) oznacza ograniczenie jego puli, że Jan ma mniej pieniędzy do wydania na koszulki (oś x).
Ilustracja 5.2 Wybór między dwoma dobrami konsumpcyjnymi Jan ma dochód w wysokości 56 zł. Film kosztuje 7 zł, a koszulka 14 zł. Punkty na linii ograniczenia budżetowego pokazują kombinacje liczb filmów i koszulek, na które stać Jana.

Jan chce wybrać taką kombinację, która zapewni mu największą użyteczność (ang. utility). Jest to termin, którego ekonomiści używają do opisania poziomu zadowolenia lub szczęścia danej osoby w konsekwencji jej wyborów konsumpcyjnych.

Zacznijmy od założenia, które omówimy bardziej szczegółowo później: że Jan może zmierzyć swoją użyteczność za pomocą umownej jednostki zadowolenia zwanej utylem. (Ważne jest, aby pamiętać, że nie można porównywać zadowolenia różnych osób. Jeśli jedna osoba uzyskuje 20 utyli w związku z wypiciem filiżanki kawy, a druga tylko 10, nie oznacza to, że ta pierwsza lubi kawę dwa razy bardziej. Utyle są bowiem nie tylko miarą subiektywną, różną dla każdego człowieka. ale przede wszystkim jedynie porządkową (ich wartości pozwalają stwierdzić tylko, który koszyk konsumpcji jest bardziej, a który mniej preferowany przez konsumenta, sama bezwzględna różnica między wartościami nie ma żadnej interpretacji). Tabela 5.2 pokazuje, jak użyteczność Jana jest związana z zakupami (konsumpcją) koszulek lub filmów. Pierwsza kolumna tabeli zawiera liczbę kupowanych koszulek. Druga kolumna przedstawia całkowitą użyteczność lub całkowitą satysfakcję, jaką Jan uzyskuje w związku z zakupem danej liczby koszulek. Typową cechą użyteczności całkowitej w tym przykładzie jest to, że konsumpcja dodatkowych jednostek dobra prowadzi do wzrostu użyteczności całkowitej, ale w coraz wolniejszym tempie. Trzecia kolumna przedstawia użyteczność krańcową (ang. marginal utility), czyli dodatkową użyteczność wynikającą ze wzrostu konsumpcji o jednostkę. Wzór na użyteczność krańcową jest następujący:

MU = zmiana użyteczności całkowitejzmiana konsumowanej ilościMU = zmiana użyteczności całkowitejzmiana konsumowanej ilości

Zauważmy, że użyteczność krańcowa maleje w miarę kupowania dodatkowych jednostek danego dobra, co oznacza, że każda kolejna konsumowana jednostka zapewnia nabywcy mniejszą dodatkową użyteczność. Na przykład pierwsza koszulka, którą wybrał Jan, jest jego ulubioną i daje mu 22 utyle. Czwarta koszulka jest po prostu czymś do noszenia, gdy wszystkie inne ubrania są w praniu, i daje tylko 18 dodatkowych utyli. Jest to przykład prawa malejącej użyteczności krańcowej (ang. diminishing marginal utility), zgodnie z którym dodatkowa użyteczność maleje z każdą kolejną nabywaną jednostką. Malejąca użyteczność krańcowa to kolejny przykład bardziej ogólnego prawa malejących przychodów, które omawialiśmy wcześniej w Rozdział 2 Wybory w świecie rzadkości zasobów.

Pozostała część Tabeli 5.2 przedstawia liczbę filmów, które Jan ogląda, oraz jego całkowitą i krańcową użyteczność związaną z oglądaniem każdego filmu. Całkowita użyteczność zachowuje się zgodnie z oczekiwaną prawidłowością: rośnie wraz ze wzrostem liczby oglądanych przez niego filmów. Krańcowa użyteczność również zachowuje się zgodnie z oczekiwanym wzorcem: każdy dodatkowy film przynosi mu mniejszy przyrost użyteczności niż poprzedni. Jan najbardziej chciał zobaczyć pierwszy film, dzięki czemu zapewnia mu on najwyższy poziom użyteczności lub satysfakcji. Piąty film, który ogląda, to tylko sposób zabicia czasu. Zauważ, że użyteczność całkowita jest również sumą użyteczności krańcowych. Przeczytaj Ramkę Obliczanie użyteczności całkowitej, aby poznać sposób obliczania użyteczności całkowitej.

Liczba koszulek Użyteczność całkowita Użyteczność krańcowa Liczba filmów Użyteczność całkowita Użyteczność krańcowa
1222211616
2432123115
3632034514
4811845813
5971657012
61111468111
71231279110
81331081009
Tabela 5.2 Użyteczność całkowita i krańcowa

Tabela 5.3 uwzględnia każdy punkt na linii ograniczenia budżetowego z Ilustracji 5.2 i sumuje całkowitą użyteczność Jana dla pięciu możliwych kombinacji koszulek i filmów.

Punkt Koszulki Filmy Użyteczność całkowita
P4081 + 0 = 81
Q3263 + 31 = 94
R2443 + 58 = 101
S1622 + 81 = 103
T080 + 100 = 100
Tabela 5.3 Znalezienie punktu z najwyższą użytecznością całkowitą

Krok po kroku

Obliczanie użyteczności całkowitej

Przyjrzyjmy się bardziej szczegółowo, jak Jan podejmuje decyzję.

Krok 1. Zauważ, że w punkcie Q (dla przykładu) Jan konsumuje trzy koszulki i dwa filmy.

Krok 2. Spójrz na Tabelę 5.2. W trzecim wierszu drugiej kolumny widać, że trzy koszulki są warte 63 utyle. Podobnie, drugi wiersz piątej kolumny pokazuje, że dwa filmy są warte 31 utyli.

Krok 3. Na podstawie tych informacji możesz obliczyć, że punkt Q ma całkowitą użyteczność równą 94 (63 + 31).

Krok 4. Możesz powtórzyć te same obliczenia dla każdego punktu w Tabeli 5.3, w której w ostatniej kolumnie podane są wartości użyteczności całkowitej.

Dla Jana najwyższa użyteczność całkowita dla wszystkich możliwych kombinacji dóbr występuje w punkcie S, z całkowitą użytecznością 103, uzyskiwaną z konsumpcji jednej koszulki i sześciu filmów.

Wybór przy wykorzystaniu użyteczności krańcowej

Większość ludzi podchodzi do swoich wyborów, które maksymalizują użyteczność, krok po kroku. Podejście to opiera się na spojrzeniu na dostępne spektrum wyborów i porównywaniu użyteczności krańcowej związane z konsumowaniem mniejszej ilości jednego, a większej – drugiego dobra.

Powiedzmy np., że Jan zaczyna myśleć o wydaniu wszystkich swoich pieniędzy na koszulki i wybiera punkt P, który odpowiada czterem koszulkom i rezygnacji z filmów, jak pokazuje Ilustracja 5.2. Jan wybiera punkt początkowy losowo, ponieważ od czegoś musi zacząć. Następnie rozważa rezygnację z ostatniej koszulki, czyli tej, która zapewnia mu najmniejszą krańcową użyteczność i planuje wykorzystać zaoszczędzone pieniądze na zakup dwóch filmów. Tabela 5.4 śledzi krok po kroku serię decyzji, które może podjąć Jan (Przypomnijmy: koszulka kosztuje 14 zł, film 7 zł, a dochód, który Jan przeznacza na te dwa dobra, wynosi 56 zł). Poniższa sekcja Work It Out wyjaśnia, w jaki sposób użyteczność krańcowa może wpływać na proces podejmowania decyzji.

KoszykZawartośćUżyteczność całkowitaKrańcowa korzyść i utrata użyteczności w porównaniu z poprzednim wyborem Wniosek
Wybór 1: P4 koszulki i 0 filmów81 z 4 koszulek + 0 z 0 filmów = 81
Wybór 2: Q3 koszulki i 2 filmy63 z 3 koszulek + 31 z 2 filmów = 94Strata 18 ze względu na 1 koszulkę mniej, ale korzyść 31 w związku z 2 filmami więcej; przyrost netto użyteczności: 13Q jest preferowane w stosunku do P
Wybór 3: R2 koszulki i 4 filmy43 z 2 koszulek + 58 z 4 filmów = 101Strata 20 ze względu na 1 koszulkę mniej, ale korzyść 27 w związku z 2 filmami więcej; przyrost netto użyteczności: 7R jest preferowane w stosunku do Q
Wybór 4: S1 koszulka i 6 filmów22 z 1 koszulki + 81 z 6 filmów = 103Strata 21 ze względu na 1 koszulkę mniej, ale korzyść 23 w związku z 2 filmami więcej; przyrost netto użyteczności: 2S jest preferowane w stosunku do R
Wybór 5: T0 koszulek i 8 filmów0 z 0 koszulek + 100 z 8 filmów = 100Strata 22 ze względu na 1 koszulkę mniej, ale korzyść 19 w związku z 2 filmami więcej; ubytek netto użyteczności: 3S jest preferowane w stosunku do T
Tabela 5.4 Podejście krok po kroku do maksymalizacji użyteczności

Krok po kroku

Podejmowanie decyzji poprzez porównanie użyteczności krańcowej

Jan mógłby przeprowadzić następujący proces myślowy (jeśli myślałby, wykorzystując utyle), aby podjąć decyzję o tym, ile koszulek i filmów kupić:

Krok 1. W Tabeli 5.2 Jan widzi, że krańcowa użyteczność czwartej koszulki wynosi 18. Jeśli Jan zrezygnuje z czwartej koszulki, nie zyska 18 utyli.

Krok 2. Rezygnacja z czwartej koszulki uwalnia jednak 14 zł (cena koszulki), pozwalając Janowi na zakup dwóch pierwszych filmów (po 7 zł za sztukę).

Krok 3. Jan wie, że krańcowa użyteczność pierwszego filmu wynosi 16, a krańcowa użyteczność drugiego filmu jest równa 15. Tak więc, jeśli Jan przechodzi z punktu P do punktu Q, rezygnuje z 18 utyli (w związku z koszulką, której nie kupi), ale zyskuje 31 utyli (ze względu na filmy, które obejrzy).

Krok 4. Zyskanie 31 i strata 18 utyli daje korzyść netto równą 13. To kolejny sposób na stwierdzenie, że całkowita użyteczność w punkcie Q (94 według ostatniej kolumny Tabeli 5.3) jest o 13 większa niż całkowita użyteczność w punkcie P (81).

Krok 5. Dla Jana działaniem sensownym jest zatem rezygnacja z zakupu czwartej koszulki, aby obejrzeć dwa filmy.

Jan wyraźnie preferuje punkt Q względem punktu P. Teraz powtórz krok po kroku ten sam proces podejmowania decyzji na podstawie użyteczności krańcowych. Jan zastanawia się nad rezygnacją z trzeciej koszulki i utratą użyteczności krańcowej 20 w zamian za zakup dwóch kolejnych filmów, które dadzą łączną użyteczność krańcową wynoszącą 27. Jan woli punkt R od punktu Q. A jeśli Jan będzie dalej zwiększał konsumpcję filmów kosztem nabywanych koszulek (przejście z punktu R do S)? Rezygnacja z drugiej koszulki oznacza utratę użyteczności krańcowej wynoszącą 21, a piąty i szósty film łącznie dawałyby korzyść w postaci użyteczności krańcowej wynoszącą 23. Tak więc Jan woli punkt S od R.

Jeśli jednak Jan chciałby w dalszym ciągu zwiększać zakupy filmów, zmniejszając liczbę nabywanych koszulek (przejście z S do T), odkryje, że utrata użyteczności krańcowej w związku z rezygnacją z pierwszej koszulki wynosi 22, podczas gdy korzyść związana ze wzrostem użyteczności krańcowej z dwóch ostatnich filmów wynosi tylko 19. Gdyby Jan wybrał punkt T, jego użyteczność spadłaby do 100. Przechodząc przez te etapy myślenia o krańcowych korzyściach i kosztach, Jan ponownie stwierdza, że punkt S, z jedną koszulką i sześcioma filmami, jest wyborem, który zapewni mu najwyższy poziom całkowitej użyteczności. To podejście krok po kroku prowadzi do tego samego wniosku, niezależnie od kombinacji dwóch dóbr, od której Jan zaczynałby swoje rozumowanie.

Możemy opracować bardziej systematyczną metodę korzystania z opisanego wyżej sposobu, koncentrując się na satysfakcji w przeliczeniu na 1 zł. Jeśli przedmiot kosztujący 5 zł daje 10 utyli, to jest wart 2 utyle z każdej wydanej złotówki. Użyteczność krańcowa ze złotego (ang. marginal utility per zloty) to wartość dodatkowej użyteczności, którą uzyskuje Jan, podzielona przez cenę produktu. Tabela 5.5 pokazuje użyteczność krańcową ze złotego uzyskiwaną przez Jana w związku z zakupami koszulek i filmów.

użyteczność krańcowa ze złotego = użyteczność krańcowacenaużyteczność krańcowa ze złotego = użyteczność krańcowacena

Jeśli Jan chce zmaksymalizować użyteczność, jaką uzyskuje ze swojego ograniczonego budżetu, zawsze kupi przedmiot o największej użyteczności krańcowej ze złotego swoich wydatków (jeśli może sobie na to pozwolić, biorąc pod uwagę, ile pieniędzy mu jeszcze zostało). Jan zaczyna swoją analizę w momencie, w którym nie ma ani koszulek, ani filmów. Jeśli kupi koszulkę, użyteczność krańcowa z wydanego złotego wyniesie 1,6. Jeśli kupi film, użyteczność krańcowa z wydanego złotego wyniesie 2,3. Dlatego pierwszym zakupem Jana będzie film. Dlaczego? Ponieważ daje mu to największą użyteczność krańcową w przeliczeniu na złotego. Następnie Jan kupi kolejny film. Dlaczego? Ponieważ krańcowa użyteczność następnego filmu (2,14) jest większa niż krańcowa użyteczność kolejnej koszulki (1,6). Zauważ, że kiedy Jan nie ma koszulek, kolejna koszulka jest jego pierwszą. Jan będzie nadal kupował kolejne dobra o najwyższej użyteczności krańcowej ze złotego, dopóki nie wyczerpie swojego budżetu. Będzie kontynuował kupowanie filmów, ponieważ zapewniają mu większą „opłacalność”, aż do szóstego filmu, który daje taką samą krańcową użyteczność ze złotego jak pierwsza zakupiona koszulka. Jan ma akurat wystarczający budżet, aby kupić oba dobra. W sumie Jan kupi sześć filmów i jedną koszulkę.

Liczba koszulekUżyteczność całkowita Użyteczność krańcowa Użyteczność krańcowa ze złotego Liczba filmów Użyteczność całkowita Użyteczność krańcowa Użyteczność krańcowa na złotego
12222  22/14 = 1,61161616/7 = 2,3
24321  21/14 = 1,52311515/7 = 2.,4
36320  20/14 = 1,43451414/7 = 2,0
48118  18/14 = 1,34581313/7 = 1,9
59716  16/14 = 1,15701212/7 = 1,7
611114  14/14 = 1,06811111/7 = 1,6
712312  12/14 = 1,27911010/7 = 1,4
Tabela 5.5 Użyteczność krańcowa ze złotego

Zasada maksymalizacji użyteczności

Powyższy proces podejmowania decyzji sugeruje regułę, której należy przestrzegać przy maksymalizacji użyteczności (ang. maximizing utility). Ponieważ cena koszulek jest dwa razy większa niż cena filmów to, aby zmaksymalizować użyteczność, ostatnia koszulka, którą wybrał Jan, musi zapewniać dokładnie dwukrotność użyteczności krańcowej (MU) ostatniego filmu. Jeśli ostatnia koszulka przynosi mniej niż dwukrotna użyteczność krańcowa w porównaniu z ostatnim filmem, to koszulka zapewnia mniejszą „opłacalność” (tj. krańcową użyteczność z wydanego złotego), niż uzyskałby Jan, wydając te same pieniądze na filmy. Jeśli tak jest, Jan powinien wymienić koszulkę na więcej filmów, aby zwiększyć swoją użyteczność całkowitą.

Jeśli ostatnia koszulka przynosi ponad dwa razy wyższą użyteczność krańcową niż ostatni film, to koszulka zapewnia większą „opłacalność” lub krańcową użyteczność ze złotego, niż gdyby pieniądze zostały wydane na filmy. W rezultacie Jan powinien kupić więcej koszulek. Zauważ, że przy optymalnym wyborze punktu S przez Jana użyteczność krańcowa pierwszej koszulki, równa 22, jest dokładnie dwukrotnością użyteczności krańcowej szóstego filmu, równej 11. Przy tym wyborze użyteczność krańcowa ze złotego jest taka sama dla obu dóbr. To charakterystyczny sygnał, że Jan znalazł punkt o najwyższej użyteczności całkowitej.

Możemy to zapisać jako ogólną zasadę: Jeśli zawsze wybierasz przedmiot o największej użyteczności krańcowej z wydanego złotego aż do momentu, gdy twój budżet zostanie wyczerpany, to maksymalizacja użyteczności ma miejsce, gdy użyteczność krańcowa na wydanego złotego jest taka sama dla obu dóbr.

MU1P1 = MU2P2MU1P1 = MU2P2

Rozsądny podmiot ekonomiczny zapłaci za coś dwa razy więcej tylko wtedy, gdy dany przedmiot zapewni mu dwa razy większą użyteczność niż alternatywny wybór. Zauważ, że wzór dla powyższej tabeli to:

2214 = 1171,6 = 1,62214 = 1171,6 = 1,6

Poniższa Ramka Maksymalizacja użyteczności pokazuje krok po kroku wybory maksymalizujące użyteczność.

Krok po kroku

Maksymalizacja użyteczności

Ogólna zasada: MU1P1 = MU2P2MU1P1 = MU2P2 oznacza, że ostatni złoty wydany na każde dobro zapewnia dokładnie taką samą użyteczność krańcową. Tak jest w przypadku punktu S. A zatem:

Krok 1. Gdybyśmy zamienili „złotego więcej filmów” na „złotego więcej koszulek”, użyteczność krańcowa uzyskana z dodatkowych koszulek dokładnie zrównoważyłaby użyteczność krańcową utraconą na skutek mniejszej liczby filmów. Innymi słowy, korzyść netto wyniosłaby zero.

Krok 2. Produkty jednak zwykle kosztują więcej niż jedną jednostkę pieniężną, więc nie możemy wymieniać filmów o wartości 1 zł, gdyż takie nie istnieją. Najlepsze, co możemy zrobić, to wymienić dwa filmy na kolejną koszulkę, ponieważ w tym przykładzie koszulka kosztuje dwa razy więcej niż film.

Krok 3. Jeśli zamienilibyśmy dwa filmy na jedną koszulkę, przenieślibyśmy się do punktu R (dwie koszulki i cztery filmy).

Krok 4. Wybór 4 w Tabeli 5.4 pokazuje, że gdybyśmy przeszli do punktu R, zyskalibyśmy 21 utyli z jednej koszulki więcej, ale stracilibyśmy 23 utyle z dwóch filmów mniej, więc w punkcie R skończylibyśmy z mniejszą użytecznością całkowitą.

Krótko mówiąc, powyższa ogólna zasada pokazuje nam wybór maksymalizujący użyteczność, który nazywa się równowagą konsumenta (ang. consumer equilibrium).

Jest jeszcze jeden, alternatywny sposób rozważania tych zagadnień. Możemy wyrazić ogólną zasadę determinującą sposób postępowania jednostek również następująco: stosunek cen dwóch dóbr powinien być równy stosunkowi użyteczności krańcowych. Kiedy podzielimy cenę pierwszego dobra przez cenę drugiego, w punkcie, w którym użyteczność jest maksymalna, będzie to równe użyteczności krańcowej pierwszego dobra podzielonej przez użyteczność krańcową drugiego.

P1P2 = MU1MU2P1P2 = MU1MU2

Wzdłuż linii ograniczenia budżetowego ceny dwóch dóbr pozostają takie same, więc stosunek cen nie zmienia się. Jednak użyteczność krańcowa obu dóbr zmienia się wraz ze zmianami ich nabywanych ilości. Przy optymalnym wyborze jednej koszulki i sześciu filmów (punkt S) stosunek użyteczności krańcowej do ceny dla koszulek (22:14) odpowiada stosunkowi użyteczności krańcowej do ceny dla filmów (11:7).

Mierzenie użyteczności za pomocą liczb

Nasza dyskusja o użyteczności rozpoczęła się od przyjęcia założenia, że temu parametrowi jesteśmy w stanie przypisać wartości liczbowe, co może się wydawać założeniem wątpliwym. Możesz kupić w supermarkecie termometr okienny do pomiaru temperatury powietrza, ale nie ma sklepu, który sprzedaje utylimetry służące do pomiaru użyteczności. Owszem, mierzenie użyteczności za pomocą wartości liczbowych jest założeniem służącym przejrzystości wywodu, jednak bardziej istotne niż to, czy ktoś może dokładnie zmierzyć swoją użyteczność, jest fakt, że jednostki są w stanie zdecydować, którą z dwóch dostępnych alternatyw preferują.

Aby to zrozumieć, cofnijmy się do analizy procesu stopniowego znajdowania punktu o najwyższej użyteczności całkowitej. Proces ten opiera się na porównaniu użyteczności krańcowej, którą zyskujemy i tracimy w wyniku wyborów różnych koszyków dwóch dóbr leżących wzdłuż linii ograniczenia budżetowego. Gdy Jan porównuje każdą kolejną kombinację leżącą wzdłuż jego ograniczenia budżetowego ze swoim poprzednim wyborem, liczy się nie to, jakie konkretne wartości przypisuje swojej użyteczności – ani czy w ogóle używa jakichś liczb – tylko to, że może osobiście wskazać, które koszyki preferuje.

Tym samym opisany proces wyboru najwyższego poziomu użyteczności „krok po kroku” jest podobny do rzeczywistego sposobu, w jaki ludzie podejmują decyzje konsumpcyjne. Zastanawiamy się, które z możliwych do zakupu dóbr sprawią, że będziemy najszczęśliwsi. Myślimy, ile te rzeczy kosztują. Zastanawiamy się nad zakupem trochę większej ilości jednego produktu i rezygnacją z czegoś innego. Wybieramy to, co daje nam największą satysfakcję. Porównywanie koszyków dóbr leżących wzdłuż linii ograniczenia budżetowego oraz użyteczność całkowita i krańcowa to tylko zestaw narzędzi do analizy tego codziennego procesu. To dobra wiadomość, że konkretne wartości użyteczności nie mają kluczowego znaczenia, ponieważ trudno jest znaleźć dobry utylimetr. Nie martwmy się tym jednak – chociaż nie możemy dokładnie zmierzyć użyteczności związanej z konkretnymi wyborami, pod koniec następnego modułu przekształcimy naszą analizę w coś, co możemy zmierzyć – popyt.

Do you know how you learn best?
Kinetic by OpenStax offers access to innovative study tools designed to help you maximize your learning potential.
Cytowanie i udostępnianie

Chcesz zacytować, udostępnić albo zmodyfikować treść tej książki? Została ona wydana na licencji Uznanie autorstwa (CC BY) , która wymaga od Ciebie uznania autorstwa OpenStax.

Cytowanie i udostępnienia
  • Jeśli rozpowszechniasz tę książkę w formie drukowanej, umieść na każdej jej kartce informację:
    Treści dostępne za darmo na https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/1-wprowadzenie-do-rozdzialu
  • Jeśli rozpowszechniasz całą książkę lub jej fragment w formacie cyfrowym, na każdym widoku strony umieść informację:
    Treści dostępne za darmo na https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/1-wprowadzenie-do-rozdzialu
Cytowanie

© 12 wrz 2022 OpenStax. Treść książki została wytworzona przez OpenStax na licencji Uznanie autorstwa (CC BY) . Nazwa OpenStax, logo OpenStax, okładki OpenStax, nazwa OpenStax CNX oraz OpenStax CNX logo nie podlegają licencji Creative Commons i wykorzystanie ich jest dozwolone wyłącznie na mocy uprzedniego pisemnego upoważnienia przez Rice University.