Przejdź do treściPrzejdź do informacji o dostępności

Kluczowe pojęcia

czas własny ΔτΔτ \prefop{\Delta} \tau (ang. proper time)
czas trwania zdarzenia mierzony przez obserwatora, dla którego początek i koniec zdarzenia zachodzą w tym samym miejscu
długość własna L0L0 L_0 (ang. proper length)
odległość między dwoma punktami mierzona przez obserwatorów będących w spoczynku względem obu punktów (czyli w ich układzie spoczynkowym); na przykład długość ogona myszy laboratoryjnej mierzona przez biologów
doświadczenie Michelsona-Morleya (ang. Michelson-Morley experiment)
eksperyment wykonany w 1887 roku, który udowodnił, że prędkość światła w próżni nie zależy od ruchu Ziemi wokół Słońca
drugi postulat szczególnej teorii względności (ang. second postulate of special relativity)
niezależnie od układu odniesienia światło porusza się z prędkością c c c we wszystkich kierunkach
dylatacja czasu (ang. time dilation)
wydłużenie czasu pomiędzy dwoma zdarzeniami, obserwowane z poruszającego się układu odniesienia w stosunku do układu spoczynkowego (układu, w którym oba zdarzenia zachodzą w tym samym miejscu)
energia całkowita (ang. total energy)
suma wszystkich form energii danej cząstki, w tym energii spoczynkowej i kinetycznej, dana wzorem E=γ⁢m⁢c2E=γ⁢m⁢c2 E = \gamma mc^2, dla cząstki o masie mm m i poruszającej się z prędkością uu u , gdzie γ=1∕1−u2∕c2γ=1∕1−u2∕c2 \gamma = 1/\sqrt{1-u^2/c^2}
energia spoczynkowa (ang. rest energy)
energia zmagazynowana w ciele pozostającym w spoczynku: E0=m⁢c2E0=m⁢c2 E_0 = mc^2
klasyczne dodawanie prędkości (transformacja Galileusza) (ang. classical (Galilean) velocity addition)
dodawanie prędkości w przypadku v≪cv≪c v \ll c, a więc gdy ich wartość jest dużo mniejsza od wartości prędkości światła; wówczas prędkości dodajemy do siebie jak zwyczajne liczby przy przemieszczeniu w jednym wymiarze: u=v+u′u=v+u′ u = v + u', gdzie vv v jest prędkością względną między dwoma obserwatorami, uu u to prędkość ciała względem jednego z obserwatorów, a u′u′ u' odpowiada prędkości tego ciała względem drugiego obserwatora
linia świata (ang. world line)
ścieżka przez czasoprzestrzeń
masa spoczynkowa (ang. rest mass)
masa obiektu mierzona przez obserwatora pozostającego w spoczynku w stosunku do danego obiektu (dla odróżnienia od masy relatywistycznej, określenia używanego w starszych podręcznikach; obecnie niekonieczny jest tu przymiotnik „spoczynkowa”)
pęd relatywistyczny p→p→ \vec{p} (ang. relativistic momentum)
pęd ciała poruszającego się z prędkością relatywistyczną; p→=γ⁢m⁢u→p→=γ⁢m⁢u→ \vec{p} = \gamma m \vec{u}
pierwszy postulat szczególnej teorii względności (ang. first postulate of special relativity)
prawa fizyki są takie same we wszystkich inercjalnych układach
prędkość światła (ang. speed of light)
stała prędkość niezależna od układu odniesienia w teorii względności; maksymalna prędkość, z jaką mogą poruszać się cząstki lub jakiekolwiek sygnały
relatywistyczna energia kinetyczna (ang. relativistic kinetic energy)
energia kinetyczna ciała poruszającego się z prędkością relatywistyczną
relatywistyczne dodawanie prędkości (ang. relativistic velocity addition)
dodawanie prędkości bliskich prędkości światła
skrócenie długości (ang. length contraction)
zmniejszenie obserwowanej długości LL L zdarzenia w stosunku do jego długości własnej L0L0 L_0, gdy długość ta mierzona jest w układzie odniesienia poruszającym się z prędkością względną vv v
szczególna teoria względności (ang. special theory of relativity)
teoria zaproponowana w 1905 roku przez Alberta Einsteina, która zakłada, że prawa fizyki i prędkość światła są takie same dla każdego obserwatora
transformacja Galileusza (ang. Galilean transformation)
przekształcenie współrzędnych przestrzennych i czasowych pewnego zdarzenia z jednego układu odniesienia na drugi, zgodne z mechaniką klasyczną
transformacja Lorentza (ang. Lorentz transformation)
przekształcenie współrzędnych przestrzennych i czasowych pewnego zdarzenia z jednego układu odniesienia na drugi, zgodne ze szczególną teorią względności
układ inercjalny (ang. inertial frame of reference)
układ odniesienia, w którym ciało będące w spoczynku pozostaje w spoczynku, a ciało w ruchu porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym, jeżeli nie wpływa na nie żadna zewnętrzna siła
układ spoczynkowy (ang. rest frame)
układ odniesienia, w którym obserwator jest w spoczynku względem danego obiektu
zasada względności Galileusza (ang. Galilean relativity)
jeżeli obserwator mierzy prędkość pewnego ciała w jednym układzie odniesienia, a układ ten porusza się z pewną prędkością względem innego układu odniesienia, to obserwator znajdujący się w drugim układzie odniesienia zmierzy prędkość wspomnianego ciała jako sumę wektorową prędkości względnej między układami i ciała
zdarzenie (ang. event)
zjawisko w czasie i przestrzeni opisane przez współrzędne czasowe i przestrzenne xyztxyzt (x, y, z, t), obserwowane względem pewnego układu odniesienia
Cytowanie i udostępnianie
Ponowne wykorzystanie i redystrybucja tej treści w formacie cyfrowym lub drukowanym:
  • Ten podręcznik nie może być wykorzystywany do trenowania dużych modeli językowych ani w żaden inny sposób przetwarzany przez duże modele językowe lub rozwiązania generatywnej sztucznej inteligencji bez uprzedniej pisemnej zgody OpenStax Poland.
  • Ten podręcznik jest wydany na licencji Uznanie autorstwa (CC BY), co oznacza, że możesz ponownie wykorzystywać i modyfikować materiał wyłącznie w celach niekomercyjnych, musisz uznać autorstwo OpenStax Poland oraz musisz rozpowszechniać wszelkie utwory zależne na tej samej licencji.
  • Jakikolwiek komercyjny druk tego podręcznika, w tym z wykorzystaniem lokalnej lub niestandardowej drukarni, wymaga zgody OpenStax Poland oraz podania odpowiedniego cytowania.
  • Obrazy, aktywności, testy i podobne elementy tego podręcznika objęte prawami autorskimi OpenStax Poland podlegają tej samej licencji – CC-BY-NC-SA. Mogą być wykorzystywane w celach niekomercyjnych z uznaniem autorstwa. Użycie komercyjne wymaga zgody.
  • Prośby o zgodę: Każdy, kto zamierza włączyć tę treść (w tym tekst, obrazy i inne elementy) do dużych modeli językowych, wykorzystać ją w rozwiązaniach opartych na sztucznej inteligencji, użyć jej komercyjnie (w tym w druku) i/lub ma pytania dotyczące innego przypadku użycia, może skorzystać z naszego formularza wniosku o ponowne wykorzystanie.
Cytowanie i udostępnienia
  • Jeśli rozpowszechniasz tę książkę w formie drukowanej w celach niekomercyjnych, umieść na każdej jej kartce informację:
    Treści dostępne za darmo na https://openstax.org/books/fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-wstep
  • Jeśli rozpowszechniasz całą książkę lub jej fragment w formacie cyfrowym w celach niekomercyjnych, dla każdej strony zawierającej treści OpenStax musisz udostępnić utwór zależny na tej samej licencji CC-BY-NC-SA co oryginał oraz na każdym widoku strony umieścić informację:
    Treści dostępne za darmo na https://openstax.org/books/fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-wstep
Cytowanie

Poniższe informacje zawierają dane potrzebne do utworzenia cytowania w większości głównych stylów (APA, MLA itp.); musisz przeformatować i zorganizować te informacje zgodnie z wymaganiami danego stylu. Jeśli chcesz zacytować tę książkę, skorzystaj z dostępnych narzędzi do tworzenia wpisów bibliograficznych, jak np.: ten.

© 21 wrz 2022 OpenStax Poland. Treść książki została wytworzona przez OpenStax na licencji Uznanie autorstwa (CC BY). Nazwa OpenStax Poland i OpenStax, logo OpenStax Poland i OpenStax, okładki OpenStax Poland iOpenStax, nazwa OpenStax CNX oraz OpenStax CNX logo, jak również nazwa i logo Rice University oraz powiązane znaki towarowe i słowne, nie podlegają licencji Creative Commons i wykorzystanie ich jest dozwolone wyłącznie na mocy uprzedniego pisemnego upoważnienia przez Rice University.