Przejdź do treściPrzejdź do informacji o dostępności
OpenStax Logo
Psychologia

Kluczowe pojęcia

PsychologiaKluczowe pojęcia
  1. Przedmowa
  2. 1. Wstęp do psychologii
    1. Wprowadzenie
    2. 1.1 Czym jest psychologia
    3. 1.2 Historia psychologii
    4. 1.3 Psychologia współczesna
    5. 1.4 Kariera zawodowa psychologa
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  3. 2. Prowadzenie badań
    1. Wprowadzenie
    2. 2.1 Dlaczego badania są ważne?
    3. 2.2 Metody badawcze
    4. 2.3 Analiza wyników
    5. 2.4 Etyka
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  4. 3. Biopsychologia
    1. Wprowadzenie
    2. 3.1 Genetyka człowieka
    3. 3.2 Komórki układu nerwowego
    4. 3.3 Składowe układu nerwowego
    5. 3.4 Mózg i rdzeń kręgowy
    6. 3.5 Układ hormonalny
    7. Kluczowe pojęcia
    8. Podsumowanie
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
    11. Rozwijaj się
  5. 4. Stany świadomości
    1. Wprowadzenie
    2. 4.1 Czym jest świadomość?
    3. 4.2 Rola snu
    4. 4.3 Fazy snu
    5. 4.4 Zaburzenia snu
    6. 4.5 Używanie substancji psychoaktywnych
    7. 4.6 Inne stany świadomości
    8. Kluczowe pojęcia
    9. Podsumowanie
    10. Sprawdź wiedzę
    11. Ćwicz myślenie krytyczne
    12. Rozwijaj się
  6. 5. Wrażenia zmysłowe i spostrzeganie
    1. Wprowadzenie
    2. 5.1 Czym różnią się wrażenia zmysłowe i spostrzeganie
    3. 5.2 Fale i długości fal
    4. 5.3 Wzrok
    5. 5.4 Słuch
    6. 5.5 Inne zmysły
    7. 5.6 Zasady postrzegania w psychologii Gestalt
    8. Kluczowe pojęcia
    9. Podsumowanie
    10. Sprawdź wiedzę
    11. Ćwicz myślenie krytyczne
    12. Rozwijaj się
  7. 6. Uczenie się
    1. Wprowadzenie
    2. 6.1 Na czym polega proces uczenia się?
    3. 6.2 Warunkowanie klasyczne
    4. 6.3 Warunkowanie sprawcze
    5. 6.4 Uczenie się przez obserwację (modelowanie)
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  8. 7. Myślenie i inteligencja
    1. Wprowadzenie
    2. 7.1 Czym jest poznanie?
    3. 7.2 Język
    4. 7.3 Rozwiązywanie problemów
    5. 7.4 Czym jest inteligencja i twórczość?
    6. 7.5 Pomiar inteligencji
    7. 7.6 Źródła inteligencji
    8. Kluczowe pojęcia
    9. Podsumowanie
    10. Sprawdź wiedzę
    11. Ćwicz myślenie krytyczne
    12. Rozwijaj się
  9. 8. Pamięć
    1. Wprowadzenie
    2. 8.1 Jak działa pamięć
    3. 8.2 Obszary mózgu zaangażowane w procesy pamięciowe
    4. 8.3 Kłopoty z pamięcią
    5. 8.4 Sposoby na poprawę pamięci
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  10. 9. Psychologia rozwojowa
    1. Wprowadzenie
    2. 9.1 Co to jest psychologia rozwojowa?
    3. 9.2 Teorie psychologii rozwojowej
    4. 9.3 Stadia rozwoju
    5. 9.4 Kres życia
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  11. 10. Emocje i motywacje
    1. Wprowadzenie
    2. 10.1 Emocje
    3. 10.2 Biologia emocji
    4. 10.3 Motywacja
    5. 10.4 Sfera seksualna
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  12. 11. Osobowość
    1. Wprowadzenie
    2. 11.1 Czym jest osobowość?
    3. 11.2 Freud i perspektywa psychodynamiczna
    4. 11.3 Neofreudyści: Adler, Erikson, Jung i Horney
    5. 11.4 Podejście poznawcze
    6. 11.5 Podejścia humanistyczne
    7. 11.6 Teorie cech
    8. 11.7 Socjobiologiczna koncepcja osobowości
    9. 11.8 Kulturowe uwarunkowania osobowości
    10. 11.9 Temperament
    11. 11.10 Ocena osobowości
    12. Kluczowe pojęcia
    13. Podsumowanie
    14. Sprawdź wiedzę
    15. Ćwicz myślenie krytyczne
    16. Rozwijaj się
  13. 12. Psychologia społeczna
    1. Wprowadzenie
    2. 12.1 Czym zajmuje się psychologia społeczna?
    3. 12.2 Atrybucje
    4. 12.3 Role i normy społeczne
    5. 12.4 Postawy i ich zmiana
    6. 12.5 Konformizm, zgodność, posłuszeństwo
    7. 12.6 Uprzedzenia i dyskryminacja
    8. 12.7 Agresja
    9. 12.8 Zachowania pomocne
    10. 12.9 Tworzenie relacji
    11. Kluczowe pojęcia
    12. Podsumowanie
    13. Sprawdź wiedzę
    14. Ćwicz myślenie krytyczne
    15. Rozwijaj się
  14. 13. Psychologia pracy i organizacji
    1. Wprowadzenie
    2. 13.1 Dopasowanie człowiek–organizacja
    3. 13.2 Postawy wobec organizacji i relacje w pracy
    4. 13.3 Stres w pracy
    5. 13.4 Motywacja do pracy
    6. Kluczowe pojęcia
    7. Podsumowanie
    8. Sprawdź wiedzę
    9. Ćwicz myślenie krytyczne
    10. Rozwijaj się
  15. 14. Stres
    1. Wprowadzenie
    2. 14.1 Czym jest stres?
    3. 14.2 Stresory
    4. 14.3 Stres a choroby
    5. 14.4 Kontrolowanie stresu
    6. 14.5 Dążenie do szczęścia
    7. Kluczowe pojęcia
    8. Podsumowanie
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
    11. Rozwijaj się
  16. 15. Zaburzenia psychiczne
    1. Wprowadzenie
    2. 15.1 Czym są zaburzenia psychiczne?
    3. 15.2 Diagnostyka i klasyfikacja zaburzeń psychicznych
    4. 15.3 Poglądy na przyczyny zaburzeń psychicznych
    5. 15.4 Zaburzenia lękowe
    6. 15.5 Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne i pokrewne
    7. 15.6 Zespół stresu pourazowego
    8. 15.7 Zaburzenia nastroju
    9. 15.8 Schizofrenia
    10. 15.9 Zaburzenia dysocjacyjne
    11. 15.10 Zaburzenia występujące u dzieci
    12. 15.11 Zaburzenia osobowości
    13. Kluczowe pojęcia
    14. Podsumowanie
    15. Sprawdź wiedzę
    16. Ćwicz myślenie krytyczne
    17. Rozwijaj się
  17. 16. Terapia i leczenie
    1. Wprowadzenie
    2. 16.1 Terapia zaburzeń psychicznych teraz i kiedyś
    3. 16.2 Techniki terapeutyczne
    4. 16.3 Sposoby leczenia
    5. 16.4 Uzależnienia i zaburzenia związane z zażywaniem środków odurzających
    6. 16.5 Wykorzystanie paradygmatu społeczno-kulturowego w terapii
    7. Kluczowe pojęcia
    8. Podsumowanie
    9. Sprawdź wiedzę
    10. Ćwicz myślenie krytyczne
    11. Rozwijaj się
  18. Bibliografia
  19. Skorowidz nazwisk
  20. Skorowidz rzeczowy
  21. Skorowidz terminów obcojęzycznych
adaptacja sensoryczna (ang. sensory adaptation)

zanik spostrzegania bodźców, które przez dłuższy czas się nie zmieniają

amplituda (ang. amplitude)

odległość maksymalnego wychylenia od położenia równowagi w ruchu falowym

błona podstawna (ang. basilar membrane)

błona w ślimaku ucha, która zawiera komórki włoskowate służące jako receptory czuciowe układu słuchowego

błona bębenkowa (ang. tympanic membrane)

cienka membrana w kształcie stożka, która oddziela ucho zewnętrzne od ucha środkowego

ból neuropatyczny (ang. neuropathic pain)

ból spowodowany uszkodzeniem neuronów obwodowego lub ośrodkowego układu nerwowego

częstotliwość (ang. frequency)

liczba drgań fali w jednostce czasu

czopek (ang. cone)

fotoreceptor wyspecjalizowany do wykrywania koloru, najlepiej działa w warunkach jasnego światła

choroba Ménière’a (ang. Ménière’s disease)

powoduje zwyrodnienie struktur ucha wewnętrznego, mogące prowadzić do utraty słuchu, szumu w uszach, zawrotów głowy i wzrostu ciśnienia w uchu wewnętrznym

ciałko dotykowe (ciałko Meissnera) (ang. Meissner’s corpuscle)

receptor dotykowy, który reaguje na ciśnienie i wibracje o niskiej częstotliwości

ciałko blaszkowate (ciałko Vatera–Paciniego) (ang. Vater-Pacinian corpuscle)

receptor dotykowy, który wykrywa krótkotrwały nacisk i wibracje o wyższej częstotliwości

ciałko Ruffiniego (ang. Ruffini corpuscle)

termoreceptor skóry, receptor ciepła

czucie temperatury (termorecepcja) (ang. thermoception)

postrzeganie temperatury

ciągłość widzenia (ang. continuity)

zjawisko, w którym mózg uzupełnia brakujące informacje, np. przerwaną linię widzimy jako ciągłą

decybel (dB) (ang. decibel)

logarytmiczna jednostka natężenia dźwięku

dolina fali (ang. trough)

najniższy punkt fali

długość fali (ang. wavelength)

odległość między dwoma najbliższymi grzbietami fali

dysk Merkla (ang. Merkel’s disk)

receptor dotykowy, który reaguje na lekki dotyk

domknięcie (ang. closure)

organizowanie percepcji w obiekty kompletne (całościowe), a nie jako serii osobnych części, np. mózg rozpoznaje figurę nawet wtedy, gdy widzi jedynie jej część

fotoreceptor (ang. photoreceptor)

komórka czuła na światło

feromon (ang. pheromone)

sygnał chemiczny wysłany przez organizm w celu komunikacji

grzbiet fali (ang. peak)

maksimum wychylenia fali

głuchota wrodzona (ang. congenital deafness)

występująca od urodzenia niemożność rejestracji bodźców słuchowych

głuchota (ang. deafness)

częściowa lub całkowita niezdolność słyszenia

herc (Hz) (ang. hertz)

liczba drgań fali na sekundę; miara częstotliwości

hipoteza percepcyjna (ang. perceptual hypothesis)

oparta na wiedzy interpretacja informacji sensorycznych

implant ślimakowy (ang. cochlear implant)

urządzenie elektroniczne składające się z mikrofonu, procesora mowy i elektrod, które bezpośrednio stymulują nerw słuchowy do przekazywania informacji do mózgu

komórka włoskowata (ang. hair cells)

słuchowe komórki receptorowe w uchu wewnętrznym

kowadełko (ang. incus)

kosteczka ucha środkowego znajdująca się w jamie bębenkowej

kubek smakowy (ang. taste bud)

zbiór komórek receptora smaku z wystającymi z niego włoskowatymi wypustkami (rzęskami)

międzyuszna różnica czasu (ang. interaural timing difference)

mała różnica w czasie, w którym fala dźwiękowa dociera do każdego ucha

młoteczek (ang. malleus)

kosteczka ucha środkowego

małżowina uszna (ang. pinnea)

widoczna, wystająca z głowy część ucha

nerw wzrokowy (ang. optic nerve)

przenosi informacje wzrokowe z siatkówki do mózgu

odbiorczy ubytek słuchu (ang. sensorineural hearing loss)

niepowodzenie w przesyłaniu sygnałów nerwowych ze ślimaka do mózgu

odczuwanie bólu (nocycepcja) (ang. nociception)

sygnał czuciowy wskazujący na możliwość uszkodzenia tkanki

opuszka węchowa (ang. olfactory bulb)

owalny twór w przedniej części płata czołowego, gdzie zaczynają się nerwy węchowe

próg absolutny (ang. absolute threshold)

minimalna ilość energii bodźca, która musi być obecna, aby bodziec został wykryty w 50% przypadków

przetwarzanie oddolne (ang. bottom-up processing)

proces percepcyjny budowany z danych zmysłowych

próg różnicy (ledwie dostrzegalna różnica) (ang. just noticeable difference (JND))

najmniejsza zmiana bodźca wymagana do wykrycia różnicy

przekaz podprogowy (ang. subliminal message)

informacja pojawiająca się poniżej progu świadomości

przetwarzanie odgórne (ang. top-down processing)

na interpretację wrażeń zmysłowych wpływa dostępna wiedza, doświadczenia i myśli

powidok (obraz następczy) (ang. afterimage)

przedłużenie wrażenia wzrokowego po zaniknięciu bodźca

plamka ślepa (ang. blind spot)

punkt zbiegania się nerwów w siatkówce, który nie rejestruje obrazu

postrzeganie głębi (ang. depth perception)

zdolność postrzegania głębi

plamka żółta (ang. fovea)

małe wgłębienie w siatkówce zawierające czopki

perspektywa linearna (zbieżna) (ang. linear perspective)

postrzeganie głębi płaskiego obrazu, gdy dwie linie równoległe wydają się zbiegać

pręcik (komórka pręcikonośna) (ang. rod)

fotoreceptor wyspecjalizowany do rejestrowania słabych bodźców świetlnych

przewodzeniowy ubytek słuchu (ang. conductive hearing loss)

zaburzenia wibracji błony bębenkowej i/lub ruchu kosteczek słuchowych

propriocepcja (ang. proprioception)

postrzeganie pozycji ciała

psychologia postaci (psychologia Gestalt) (ang. Gestalt psychology)

obszar psychologii oparty na koncepcji, która odróżnia całość od sumy jej części

postrzeganie wzorców (ang. pattern perception)

umiejętność rozróżniania figur i kształtów

rozbieżność w widzeniu dwuocznym (widzenie stereoskopowe, binokularne) (ang. binocular disparity)

rejestrowanie nieco innego obrazu przez każde oko, spowodowane rozmieszczeniem oczu w czaszce

rogówka (ang. cornea)

przezroczysta powłoka na oku

receptor węchowy (ang. olfactory receptor)

komórka czuciowa systemu węchowego

relacja figura–tło (ang. figure-ground relationship)

interpretowanie pola widzenia jako figury i tła

spostrzeganie (percepcja) (ang. perception)

sposób, w jaki są interpretowane i świadomie doświadczane informacje zmysłowe

soczewka (ang. lens)

zakrzywiona, przezroczysta część oka, która skupia wpadające do oka światło

skrzyżowanie wzrokowe (ang. optic chiasm)

miejsce w kształcie litery X, które znajduje się tuż poniżej powierzchni brzusznej mózgu; to połączenie nerwów wzrokowych z obojga oczu i oddzielenie informacji z danej strony pola widzenia i przesłanie jej do przeciwnej strony mózgu

siatkówka (ang. retina)

wrażliwa na światło wyściółka oka

strzemiączko (strzemionko) (ang. stapes)

kosteczka ucha środkowego

bolesny stan zapalny (ang. inflammatory pain)

proces świadczący o uszkodzeniu tkanki

smak umami (ang. umami)

smak glutaminianu sodu

ślepota pozauwagowa (ang. inattentional blindness)

spowodowane brakiem uwagi niedostrzeżenie czegoś, co jest doskonale widoczne

światło widzialne (ang. visible spectrum)

ta część widma elektromagnetycznego, którą widzi człowiek

teoria detekcji sygnałów (ang. signal detection theory)

zmiana w zdolności wykrywania bodźców zależna od aktualnego stanu umysłu

transdukcja (przetwarzanie) (ang. transduction)

zamiana energii bodźców zmysłowych na potencjał czynnościowy

tembr (ang. timbre)

barwa dźwięku

tęczówka (ang. iris)

barwna część błony gałki ocznej

teoria procesów przeciwstawnych (ang. opponent-process theory)

kolor jest kodowany w parach przeciwstawnych: czarno-biały, żółto-niebieski i czerwono-zielony

teoria trichromatyczna (ang. trichromatic theory of color vision)

widzenie kolorów jest możliwe dzięki aktywności trzech rodzajów czopków wrażliwych na fale światła czerwonego, niebieskiego i zielonego

teoria miejsca (lokalizacji) w różnicowaniu wysokości dźwięków (ang. place theory of pitch perception)

różne części błony podstawnej są wrażliwe na dźwięki o różnych częstotliwościach

teoria wysokości dźwięku oparta na czasie (ang. temporal theory of pitch perception)

częstotliwość dźwięku jest kodowana przez poziom aktywności neuronu czuciowego

wrażenia zmysłowe (ang. sensation)

proces przekazywania informacji zmysłowych zapoczątkowany wykryciem ich przez receptor sensoryczny

widmo elektromagnetyczne (ang. electromagnetic spectrum)

zakres częstości obserwowanego promieniowania elektromagnetycznego

wysokość dźwięku (ang. pitch)

postrzeganie częstotliwości dźwięku

wskazówka dwuoczna (ang. binocular cue)

wskazówka głębi zależna od stosowania obu oczu

wskazówka jednooczna (ang. monocular cue)

wskazówka głębi wymagająca tylko jednego oka

międzyuszna różnica natężenia dźwięku (ang. interaural level difference)

dźwięk dochodzący z jednej strony jest bardziej intensywny w uchu z tej samej strony niż w drugim z powodu tłumienia fali dźwiękowej przechodzącej przez głowę

wrodzona niewrażliwość na ból (analgezja wrodzona) (ang. congenital analgesia)

zaburzenie genetyczne, które powoduje niezdolność do odczuwania bólu

zwój ślimakowy (ślimak) (ang. cochlea)

wypełniona płynem ślimakokształtna struktura zawierająca komórki receptorów czuciowych układu słuchowego

zawroty głowy (ang. vertigo)

uczucie wirowania

zmysł kinestetyczny (kinestezja) (ang. kinesthesia)

czucie położenia ciała i ruchu ciała w przestrzeni

zmysł równowagi (układ przedsionkowy) (ang. vestibular sense)

zmysł odpowiedzialny za utrzymywanie równowagi i pozycji ciała

zasada domknięcia (ang. principle of closure)

organizowanie pola percepcyjnego w kompletne obiekty zamiast w zbiory elementów

zasada bliskości (ang. principle of proximity)

obiekty znajdujące się blisko siebie są grupowane razem jako powiązane ze sobą

zasada podobieństwa (ang. principle of similarity)

tendencja do grupowania obiektów, które są do siebie podobne pod względem określonej cechy

źrenica (ang. pupil)

mały otwór okalany przez tęczówkę oka, przez który przechodzi światło

Cytowanie i udostępnianie

Chcesz zacytować, udostępnić albo zmodyfikować treść tej książki? Została ona wydana na licencji, Creative Commons Attribution License 4.0 która wymaga od Ciebie uznania autorstwa OpenStax.

Cytowanie i udostępnienia
  • Jeśli rozpowszechniasz tę książkę w formie drukowanej, umieść na każdej jej kartce informację:
    Treści dostępne za darmo na https://openstax.org/books/psychologia-polska/pages/1-wprowadzenie
  • Jeśli rozpowszechniasz całą książkę lub jej fragment w formacie cyfrowym, na każdym widoku strony umieść informację:
    Treści dostępne za darmo nahttps://openstax.org/books/psychologia-polska/pages/1-wprowadzenie
Cytowanie

© 19 lip 2021 OpenStax. Treść książki została wytworzona przez OpenStax na licencji Creative Commons Attribution License 4.0. Nazwa OpenStax, logo OpenStax, okładki OpenStax, nazwa OpenStax CNX oraz OpenStax CNX logo nie podlegają licencji Creative Commons i wykorzystanie ich jest dozwolone wyłącznie na mocy uprzedniego pisemnego upoważnienia przez Rice University.